Skip to main content

Full text of "Mactalla nan tur"

See other formats


Sinclair, Alexander Maclean 
Mactalla nan tur 



CO 

r-- 



Mactalla 1Ran Cur 

BY THE 

Rev. A. Maclean Sinclair. 



SYDNEY, C. B.: 

MAC-TALLA PUBLISHING CO., LTD. 
1901. 



<PK^?> 

MAY '/. :} W-) 
^TVoTCC^fB 

|-fc.H 

Sfffl.^ 




PREFACE. 

The Hon. Senator Ferguson, P. E. Island, 
Alexander Martin, Esq., ex-M. P., Valley- 
field, P. E. Island, and D. C. Fraser, Esq., 
New Glasgow, N. S. all Highlanders and 
men of brains kindly sent me five dollars 
each to assist in publishing Gaelic poems. 
To the 815-00 thus received I added five 
dollars more. The sum thus made up, 
20.00, I am now handing over to the 
publishers to protect them against loss. 

This work is practically a supplement to 
the Gaelic Bards. It fills up several gaps 
in that work, and also makes a few neces- 
sary corrections. It is somewhat small; 
still it contains a good deal of thoroughly 

excellent poetry. 

A. MACLEAN SINCLAIR. 

Belfast, P. E. Island, 
May 24th, 1901. 



CORRECTIONS. 

Page 1, 25, seann. 10, 22, slth-bhrugh. 
11, 3, Coire-creagach ; 29, aic' ach an. 12, 
25, nan larm. 13, 31, dean mi 'san. 16, 
16, glan nuallan; 19, eararadh. 21, 4, bu 
ghearr; 9, cho-ainm. 23, 7, Bhreugaich. 
28, 28, de 'n t-srol. 33, 18, roiinh. 36, 
22, do chach. 41, 22, geocach. 42, 34, 
Le; 35, Gur h-iomadh ; 36, cha b' aithne. 
43, 29. cho durachdach. 44, 2, a dhearbh- 
adh leibh. 58, 5, arm ad. 59, 35, Do 
shiubhal. 61, 17, Cumha. 67, 28, gun 
eislean. 70, 2, ghlan ur. 71, 38, BeuJ 
nach. 73, 8, Mo; 12, Is riaraicht'. 83, 
18, Thigeadh fiosrachadh. 89, 17, n-aith- 
neachaidh. 90, 33, na 'ghruaidhean ; 37, 
luaidhe. 93, 23, air a. 99, 8, Delete 
leinn. 102, 14, 'S an 6g-mhaduinn. 

The following is the sixth verse of the 
song on page 87: 

'S do mheall-shuil bu ghlan aogasg, 

'S do shlios mar fhaoilinn air snamh ; 
Gruaidh dhearg ort mar chaoran, 

'Dh' fhag mi daor ann ad ghradh. 
Gur h-e mheud 's thug mi speis dhuit 

'Dh' fhag mi-fein ami an drip; 
'N diugh cha 'n iarrainn de 'n t-saoghal 

Ach leine chaol agus cist'. 

In sending the copy to the printer, I 
overlooked this verse. 



AN CLAR-INNSE. 

Taobh-doillaig. 

Lachainn Mor Mac-Mhuirich 88 

Ailcm Mac Ruairiclh 

Domiachadh Og 

Bard Mhic < ;illrain 7 

Iain Stiubhart, triath im h-Apunn. . . . 

DiMnhnall Mac Fhimmlaulh 10 

Niall Mr Mac-Mhuirich 16 

Iain mac Eoghain Bhain 

Cat hall Mac-Mhuirich 21 

Fearchair Mac-Rath 24 

Oran comuinn 27 

Mho latha blar Inbhir-Lochaidh 92 

S ami mu 'n taca so 'n d4 107 

Iain Loin 

Domhnall Gruamach 

An Ciaran Mabach 30 

Buidhcann mo chridhe Clann-Ualraig. 93 

Mac-Ithich 103 

Is ann feasgar Di-haoine 86 

Thig an samhradh le 'bhruthainn 89 

Donnachadh nam Pios 32 

Mac-Philip 

Aonghus mac Alasdair Ruaidh 95 

Coinneach Dubh Mac-Coinnich 26 

An Clarsair Dall 34 

Mr Aonghus Mac-Gillemhoire 40 

Tha tasgaidh bhuam an diomhaireachd 42 

Seoras Mac-Coinnich 45 

Mac-Neachdainn an Duin 96 



VI. 

Domhnall Friseal , 28 

Is luaineach mo chadal an nochd 60 

Mac-Ealair 49 

Iain Mac-Aoidh 48 

Dughall Buchanan 46 

Para Mor Caimbeul 115 

Rannan o leabhar Mhic-Mhuirich 49 

Fear Ghlinn-Nodha 51 

Iain mac Mhurchaidh 53 

Niall Mac-an-Aba 54 

Rannan o Leabhar Mhic-a-Ghobha 58 

A neonan bjian a's aillidh snuadh 61 

Raonall mac Iain re hie Eoghain 63 

Barbara Fhriseal 73 

Seumas Mac-Gillesheathanaich 69 

Mr Seumas Mac-Griogair 65, 75 

Gilleasbuig Mac-Phail 67, 80, 83 

Seumas Caimbeul 99 

Oran gaoil 109 

Cailinn na Buaile 110 

Comhradh Ill 

Taigh-tarlaidh nan Uaislean 112 

lorram 113 

Taigh-an-Droma 114 

Alasdair Domhnallach, 'sa Cheapaich. 101 

Mr Raonall Mac -Gillebh rath 117 

Alasdair &n Ridge 119 

Calurn Mac -Gillies 121 

Notes .-, .123 









BAS Dill A KM A I I). 

l.i: AII.11IN MA< UfAIKllHI. 

.-inn Sit.lit;, '11 jrl.Miiii BO n m' tli.-i-ilih 
'S an cluinnear faodh inn is Ion, 
'S iiiinic a bha laoirli na I'Viim' 
Air a shrath an <U-i<lh an con. 

'N u'ltvi'in so fo Blieinn Ghulbaiii ghuirm 
A's aill<' tulrliann fo'n o-ln-fiii, 
I 'ha 1)' ainneamh a shruthan dcar^ 
An deidh shealg o Fhionn na Feiiin'. 



. ma "s .-'till lt?il)h laoidh 
Air a chuideachd chaoimh so uani; 
Air Beiiui <{huH>aiu 's air Fionn fial, 
Is air l>i:irmaid tha sgeul truagh. 

Dli' imir Fionn gu truagli a chealg 
Air Mac Dhuinn bu dearg 11, 
Le dhol do Bheinn Ghulbain a shealg 
Tuirc nach faodadh airm a chlaoidh. 

Mac O Dhuinn an airm aigh, 
Ged thorchuir a lamh an tore, 
Gheill e roirohe le foill Fhinn; 
Is esan a rinn a lochd. 

Dh' fhalbhadh fo lagh teann na Feinn' 
A chur na beist as a chnoc; 
An ceann tore sithe bu gharbh, 
A b' allmharach calg is soc. 

Ri claisteachd comh-ghair nam Fianu 
An ear 's an iar a teachd mu 'cheann, 
Dh' eirich an uauih-bheist o shuain, 
Is ghluais e uatha do'n ghleann. 



2 BAS DHIARMAID. 

Chuireadh ri faicinn nan laoch 
An seann bore sith' air fraoch borb. 
Bu gheire na gainne 'fhriogh, 
'S bu treine 'shith na gath-bolg. 

Le Mac O Dhuinn nan arm geur 
Fhreagradh do bheist ghairg an uilc. 
Thriall gatb nimhneach trom o laimh, 
'S chaidh an t-sleagh an dail na muic'. 

Bhrisd an crann aice na 'thri, 
'Sa ceann liobhte air an tore. 
Chunna gaisgeach nam bas blath 
Nach deach i an sas na 'chorp. 

Tbarruinn e 'n t-seann lann atruaill, 
A choisinn mor bhuaidh an air. 
Mharbh an gaisgeacb calm' a bheist, 
'S thainig e-fein air ais slan. 

Thuirling sprochd air Fionn na Feinn' 
Is shuidh e leis fein air cnoc. 
Mac O Dhuinn nach do dhiult daimh 
B' olc leis a theachd slan o'n tore. 

Air dha bhith fada na 'thosd 
Thubhairt e, 's gu'm b' olc ri radh, 
Tomhais, a Dhiarmaid, o 'shoe 
Cia meud troigh 'san 'tore so ta. 

Cha d' dhiult e achanaich Fhinn, 
Ged b' eol da a ti 's a goimh; 
Thomhais e 'n tore air a dhruim, 
An laoch cuimte bu trom troigh. 

Tomhais, arsa Fionn, an nis 
An aghaidh a fhriodh an tore, 
'S gheibh thu do rogha d'a chionn 
De ghill nan arm rinn-gheur goirt. 

Dh' fhalbh e air turus a ghaidh, 
Is thomhais e dhaibh an tore, 
Ghuin am friogh nimhe geur, garbh, 
Bonn an laoich bu gharg 'san trod. 



Tlniit 6 an -in :iir an ratni, 

U flmil a taoegadh ^u luatl.. 

N:. l.-iiul"' ri taol.li 11:1 lit'i-t 

Fhiiair r'iiinn an In-nii t'ii-ar -nn rhluaiii. 

Aon dr.M-li :. .1' chuai.'h lln)ir dl,< 
'S mi a call in. I'lni-li '> mo n-art. ) Klmm, 
|),-,.cii ;j-n l.ratl. rlia'n fhai-1. llm lilr 
Kionn an ruain. 



An glean, i na M-il^'i; fn ehriadli 

Tlia Mai- <> Dlminn, HaMi nan clcuchd. 

Aon nihacanih l.nilcadi na FciinT 

\S an lulacli so 's leir (lluiinn 'fheart. 

Seabha<4 l.uadhuch Easa-Ruuidh, 
Fear a bhuidhneadh buaidli gacb air, 
An deidh a thorchuirt le tore, 
Fo thulchann a chnoic so ba. 

Diannad Mac O Dhuinn nan cnclid 
A tlmiteam troiinh eud, mo bhron, 
Bu ghile 'bhraighe na grein, 
Bu deirge 'bheul na blath chno. 

Bu bhuidhe 's bu mhin a blia fholt, 
Bu bhnrrghlan a rosg fo 'fhleasg. 
Bha guirme 's glaise na 'shuil, 
'S maisc 's caise 'n cul nan cleachd. 

Bha binne 's grinneas na 'ghloir, 
'S gile na 'dhoid bharr-dhearg bhlath. 
Bha meud 's tabhachd 'san laoch, 
'Bu sheang is saor na 'chneas ban. 

Coimheadach is mealltair mna, 
Mac O Dhuinn a b' fhearr buaidh, 
An t-suiridh cha tog a siiil 
CTn chuireadh uir air a ghruaidh. 

Faodh, voice. Comh-ghair, a simultan- 
eous shout. Sith, onset. Gath-bolg, 
belly-dart. Bha 'n gath mharbhteach so 
air a chleachdadh le Cuchulainn is seann 
laoich eile. Ti, design. GUI, rewards. 



4 BAS DHIARMAID. 

Gadh, peril. Gun chluain, without deceit. 
Dheanadh cuach Fhinn slan neach air bith 
a gheibheadh deoch aisde. Reachd, great 
vexation. .Macamh, a young man. Buil- 
each, handsome, courteous. Feart, a 
grave. Rosg, the eye. Fleasg, a wreath x 
a circle. Gloir nc glcr, talk. 

Bha Diarmad na dhuine anabarrach 
briagha, agus cha ghabhadh e leon ach air 
ball beag a bha air bonn a choise. Nuair 
a bha Fionn na 'bhanntraich, agus e gu 
math sean, phos e nighean do 'm b' ainm 
(^rainne. Cha robh Grainne ag iarraidh 
Fhinn. B' fhearr leatha gu mor Oisean a 
mhac, ach cha ghabhadh Oisein gnothach 
rithe. Air oidhche na bainnse thug i 
deoch-cadail do dh' Fhionn, agus choit- 
ich i Diarmad gu teicheadh air falbh leatha. 
Bha Diarmad is Grainne re uine mhoir air 
theicheadh. Bha sluagh ria duthcha gu 
laidir air an taobh is cha b' urrainn Fionn 
an glacadh. Mu dheireadh rinn Fionn 
reite ri Diarmad. Fhuair e an sin a 
mharbhadh le a chur a shealg 's a thomhas 
an tuirc. 'S e mac peathar da a bh' ann 
an Diarmad. Bha Fionn na dhuine glic, 
ach bha e gle amaideach dha nighean 6g 
nach robh ga 'iarraidh a phosadh. 'IS 
fhearr do dh' fhear a tha ag iarraidh 
mnatha an te a tha coma air a shon a 
sheachnadh. 



LAOIDH. 

OXVAOHABB <*.. 

Tha seuchd saiirli'lran :ir UM. tlii. 
'S tli.-i u'arli saighead liul.h pun lot, 
A U-arhd radar mi is Di'i, 
On 's e sin is miann le m' chorj>. 

A h-aon din tha an iar dhiom, 
Kith d'a an co-ainm an craos; 
'S iiiinij; ;> inlit-all i mi tun poit 
O laithibh m' oige gu m' aois. 

An dara saighead an driii>, 
Sin a chui^ a ta dhoinh daor, 
Bho lot na saighde na 'yh" 
Cha 'n flu/il mist- bc-o air aon. 

An treas saighead diubh a ta 
An altaibh mo chnamh a *tiirli. 
Cha leig an leisge dhe deoin 
Mis' an slighe choir aJr bith. 

An ceathramh saighead an sannt, 
'S mairg do 'n neach 'san d' fhuair i gum, 
Furtachd cha 'n fhaigh mi ri m' re, 
Gus an deid ere air mo mhuin. 

'N coigeamh saighead de 'n ghlaic thruim, 
Diomas a chuir Hum gu h-olc, 
'Chuidich ri m' anam a chradh, 
Agus o nach slan mo chorp. 

An seathamh te, an t- saighead gharg 
'Chuireas fearg eadram is each. 
Criosd a chasg nan urcliair diom 
O nach faigh mi dion no tamh. 



LAOIDH. 



An seachdamh saighead an t-suil, 
Farmad is tnu ris f,ach ni. 
Na seudan do 'm faighear cion 
Annta sin cha'n fheil dhuinn brigh. 

A ghlac sin uile cha choir, 
'S mor na mhillteadh leis an arm. 
Cha tilgear aon diu nach buail, 
'S cha bhuail aon diu nach marbh. 

Curean? paidearan Mhic De 
Is creud nan ostal gu beachd 
Eadram agus guin nan arm, 
Is coig sailm, no se, no seachd. 
Glac, a quiver. 



LAOIDH. 



LE IAIN STIUBHART NA H-APUNN. 

Na bi tarruinn tuirs' gu d' chridh', 
Air gach ni tha blath na breig'. 
Anns a bhith cha 'n fheil ach sgail, 
Mar na neoil tha snamh mu'n ghrein. 

Mar an dealt ri latha ciuin, 

Mar shneachd dluth bhios soillseach, geal, 

No mar thoradh maoth air crann, 

Cha mhair ni a th' ann ach seal. 

Theid an samhradh caoin le 'theas 
Is am foghar as gu luath; 
Seargaidh feur is seamrag sios; 
Sud mar chrionas sgiamh an t-sluaigh. 

Ros glan cubhraidh, plumbais Ian, 

Lili bhan, no si ris dhearg, 

Gur a gearr 'bhios iad fo bhuaidh; 

'Sud dhuinn s6gh an t-sluaigh gu dearbh. 

Leis gach neach is eibhinn dail 
'Thabhairt ailgheis dhein d'an cuirp, 
Ged is leir dhuinn, mur a doill, 
Nach h-fheil duill' air craoibh nach tuit. 



IT \V\; I l.l.\Mli. 

Air an talainli c ha'n flit il t i. 
( 'rann. mi ui a dh' flias a Mias, 

:i lar nacli ri inn ta dln-.iidli; 
Mo sgt-'id bruin a bhith ;_ r a 'liiaidh. 

'S aol.har I uir-' 'a a >Miar br.'.in 
liliitli !_nm tui.LT^' d> inhoraclid Din'-, 
lihitli ^riin siiiuaiiint inn air nar cridh'; 
nan cij^li, (> cohliair fein. 



liha du in' ionnsnidh triuir gu toann, 

jhal int-allt', an ^annt, 's an t'heoil. 
Dion lr <T lainih mi, Dhr, bho'u triuir; 
Righ nan dul, na leig-sa leo. 

Dion mi 'ghn&th bho 'n triuir le 'm mianu 
Craos is riatachd, breug is straic; 
Cobhair mi ad throcair dhearbht', 
Xcaitaich m carbs' agus mo ghradh. 

Bith, the world. Siris, a cherry. Tl, 
any one, a person. 



AN DUANAG ULLAMH. 



LE BARD MHIC-GILLEAIN. 

Triallaidh mi le rn' dhuano.ig ullaimh 

Gu righ Ghaidheal ; 
Fear aig am bi 'm baile dumhail 

Sona, saibhir. 

Tfiuth Earragheal 's fearr faicinn, 

'S is mo maitheas ; 
Cailein, iarla fo chliu farsuinn, 

'S e 's fial flaitheas. 

Abhall uasal, maiseaoh, freumhach, 

D 'am buin moladh ; 
Crann a's uire dh' fhas troimh thalumh, 

Lan de thoradh. 



8 AN DUANAG ULLAMH. 

Seahhag 's u aisle theid 'sna neultaibh, 

Crann thar chrannaibh ; 
Mac ratha 'chum Dia gu h-ullamh 

Do 'n chliar-ealain. 

Leoghann neartmhor, nimhneach, laidir 

An am trioblaid ; 
'S beag nach deachaidh Alb' air udal 

Gus 'n do theasraig. 

An trath thriallas Cailein larla 

'S a shluagh bunaidh, 
Cuirear leis air fairg' o' chala 

Cabhlach ullamh. 

Luingeas leathann, laidir, luchdmhor, 

De&lbhach, dionach ; 
Slios reidh sleamhainn dhol 'san fhuaradh, 

'S raimh chruaidh, dhi reach. 

Togar leo na geal chroinn chorrach 

'Suas le 'n lonaibh, 
; S iomadh ball gu teann ga dheanamh 

'N am dhaibh seoladh. 

Nitear an stagh direach, 's dualach 

Mu'n bhraigh thoisich ; 
'S togar na siuil mhora, mhaiseach, 

Le sgod crosach. 

Cuirear achluas 'sa chich thoisich 

Dhol 'san fhuaradh ; 
Mar steud luath i, sruth fo sailtibh, 

'S muir ga bualadh. 

'S iomadh laoch fulangach, meanmnach, 

Dorn-gheal, treubhach ; 
Dh' iomaireas lub air a h-alach, 

'Socrach, seisteach 

Deagh shluagh lionmhor bhiodh a d' bhar- 
Fo Ian armaibh ; [caibh, 

'S air a dheas laimh neart nan Duibhneach 
Aig righ Alba. 



DUANAG IU.XMII. 



Reira rln-ai -tai-, miair a b' 

I.. rriaidh rlm-adli, 
r.huidhimi tlm Iniaidh Vtha thu uirdlirin-, 

Fliuair thu 



\l '11 ait hue (llii.inli-a dn rhaii 

( it- mat h in' i-.. las ; 
Arh 's ro rhinntrarli leat gu'n rin adh 

Mar-Lroid L- ddhais. 



Fuil Nfhio-an-T6isicb #u 

'S feach.l Mhi<- Shimi, 
'S inair^- air an l\agadh iad huillran 
An am iotnairt. 

Clann-Ghilleoin ^u laiclir, lionmhor, 

l-'.lio 'n (ir Mliuilich ; 
l)i cam a thug buaidh anns gach bealach, 

'S a h' fhearr fuireach. 

rianu Doiuhnaill, d'an cliu buaidh-larach 

Ort a feitheamh, 
'S uaislean Innse-Ciall gu coimhliont, 

Mar a deiream. 

Fhuair thu bho 'n righ 'bhith 't ard 
Air fir Alba, [cheannard 

'S, nun- a b' airidh, 'bhith 't ard bhritheanih 
Nithean 's anman. 

Tha thu 't ard fhear-coimhead 's gleidheadh 

Air a chrich thall; 
Rainig 's cheannsaich thu na naimhdean, 

'S fhuair thu siochaint. 

Air ard-chomhairle na h-Alba, 

'S tu 's stiuir uile; 
Do cho math ni 'n robh an seanachas 

O linn Uilleim. 

Wallas, flath nam fear, gun choimeas 

Am measg dhaoine; 
Cailein na dheidh-san gun choimeas, 

An t-iarl Aorach, 



10 AN DUANAG ULLAMH. 

Ge mor t' inbhe, b' ainm, is t' onair, 

'S mo do ghliocas; 
Rinn thu bun a steidh na firinn 

Is a cheartais. 

Rinneadh riamh leat dlighe cheart 

Do lag 's do laidir; 
Beannanhd gach aon duin' ad chuideachd, 

Ghall is Ghaidheal. 

'N t-Athair cumhachdach gad ghleidheadh 

'S am Mac siorruidh, 
'N Spiorad Naomh a dhion do naire, 

'Righ Loch-fine. 

Ni 'n d' fhuaras do cho math de dh' urr- 
'S ni 'm mo dh' iarras; [ainn, 

'Chinn nam fear bu phailtecuram, 
Leat a thriallainn. 

Tha e air a radh gu'n do rinneadh an 
t-oran so mu'n bhliadhna 1528. 



CEAD DEIREANNACH NAM 
BEANN. 

LE DOMHNALL MAC FHIONNLAIDH. 

'S mi 'm shuidh' air sith-brugh nam beann, 

Goirid o cheann Locha-treig, 
Creag-Guanach am biodh an t-sealg, 

Grianan ard am biodh na feidh, 

Chi mi Coir'-an-Ratha bhuam, 

Chi mi a Chruach is Beinn-Bhreac; 

Chi mi Srath-Oisean nam tiadh, 
'S chi mi ghrian air Meall-nan-Leac. 

Chi mi Gairbinn nan damn donn, 
Agus Lap-Bheinn nan tonn slth'; 

Mar sin is an Leitir-Dhubh ; 
'S trie a rinn mi fuil na frith. 



CEAD DKIl:i: \ 

( 'hi mi -rat li fai-iiiim a rhruidh, 
Far an laKhai <_ r "t h nan -oim, 

ih a Mliaini Hliain, 
'M inini^ a rinn in lamb toll. 

Chi mi l.rai^h Hhidrin nan <l- 

| 'N taobh HO bh<>s <lr S'jmra Lit h; 

"S ^iiiTa ( 'h.iiimirh nan ilamli 

'S ioninhuinn leuin an din^li na rhi. 



(,'hi mi Brinn XiMn-i- ;u li-ard, 
'S an ('aiii-l)i-jir^ un taic a luiin; 

'N tulach air am fas am frtioch, 
Monadh maol gu ruige nmir. 

Cur lidinhach an Coire-Dearg, 

Far 'in bu mhiannach leinn bhith sealg; 
Coire nan tulachanan fraoicb, 

Imiis nan hidgb 's nan damh garbb'. 



'S aoilihinn an oliair an t-sealg, 

'S aoibhinn a meanmna 's a bearhd; 

'S mor gu'm b' annsa learn a fonu 
Na long is i 'dol fo beairt. 

C'aitan cualas ceol bu bhinne 

Na motbar gadbair mhoir a teachd; 

Daiinh sheanga nan ruith le gleann, 
'S miolchoin a dol annta 's asd'. 

Is binn learn tornian nan dos 
Ri uilinn nan corra-bheann cas, 

'S an eilid bbioruch a's caol cos 
Na 'clos fo dbuilleach ri teas. 

Gun do cbeil' aic' an damh, 

'Se's muimedb' i 'm feur 's an creamb; 
Mathair an laoich mbeanbb-bbric mhir, 

Bean an fbir mball-rosgaich ghlain. 

Eilid bbinneach, mheargant', bhallacb, 
Odbar, eangach, ucbd-reidh,ard,Lnihach, 

'8 damh togbhalach, croic-cheannach, sgia- 
Cronanach, ceann-riabhach, dearg. 



12 CEAD DEIREANNACH NAM BEANN T . 

'S aigeantach shiubhlas i 'n raon, 

Cadal cha dean i 'san smur; 
B' fhearr leath' na plaide ri 'taobh 

Barr an fhraoich, ghaganaich uir. 

'S glan ri 'shloinneadh an danih donn, 
'Thearnas o uilinn nam beann ; 

Mac na h-eilde ris an torn, 

Nach do chrom le spid a cheann. 

Is gasd' a ruitheas e suas 

Ri leacainn chruaidh agus chas ; 

Moladh gach aon neach an cu' 
Ach molam-s' an trap 'tha dol as. 

Bha mi o'n rugadh mi, riamh 
An caidreamh fhiadh agus earb', 

'S cha'n fhaca mi dath air am bian 
Aoh buidhe, riabhach, is dearg. 

Dh' fhag mi 'san righe so shios 

'M fear bu phudhar dhomhs' a bhas, 

'S trie chuir e chagar an cruas 
'N cluais an daimh chabraich an s'is. 

Raonull Mor Mac Dhomhnaill Ghlais, 
Fear a fhuair foghlum gu deas; 

Deagh Mhac Dhomhnaill a chuil chais, 
Ni 'm beo neach a chomhraig leis. 

Alasdair cridhe mar lann, 

Gun e bhith ann is e mo chreach; 

'S trie a leag e air an torn 

Mac nan sonn leis a chu ghla . 

Bratach Alasdair Bhoth-Loinn 

Bu shrol farumach ri crann; 
Suaicheantas soilleir Siol Chuinn; 

Nach d' chuir suim an clannaibh Ghall. 

Alasdair Mac Ailein Mhoir, 

'S trie a mharbh 'sa bheinn na feidh, 
'S a leanadh fad air an toir, 

Mo dhoigh bu Domhnullach treun. 



Fhad 's a lihithinn l>r<> air t halamh, 

... ilf'n aiiail am rli. 
l>li' fliaiiaiini am forhair an fli-idh, 
Sin an vividh '-.-m rulili mo I ; 



Sciraidl. . Allan- l.huaiu, 

l'.h..'n '- i fliuair tin-am nain Ix-ann; 

liO8 I.M.-Ii Kur.i.-l. I ftfl ih.-idh, [unn. 
ii I)' ionmhiiinn Irani thrill 'Mnt.h 

Thoir xoraidh Minain tlmn an loch, 
Fur am faicteadh hhos is thall; 

'S gu uisge Leanilina nan larh. 

Miiiinenan lao^h livar - i.am nit-ann. 

'Se loch ino c-hridhe-s' ;ui loch, 

An loch air tun l>iodh tin lach, 
AgUS itnnad rala lilian. 

'S bhiodh iad a snainli tiir mu seach. 

Soraidh bhuani ru Hao-nan-Craobh, 
"S-ii da thaobh Bealarh-nan -S:nrr, 

'S dir fhiosan Hadar-Bhralaich inlioir,[uinn 
Mu 'n clninnte-ulh rru.ian an dainih dh- 

Mo shoraidh gu Coire-nan-Clach, 

'N coir' ana bu toigh learn bhith tamh; 

'S gu Uisge-Labhar nam faobh, 

Cuilidli nan agh uiaol 's nam mang. 

Is beannachd leat-sa, Chreag Mhor; 

'S ionmhuinn an Ion tha fo d' cheann; 
'S gur h-anns' an lag th' air do chul 

Na machair is irur nan (Jail. 

O'n labhair mi umaibh gu leir 
Gabhuidh mi-fein dibh mo chead, 

'S dearmad clia dean san am 

Air fiadhach ^hleann nam Beann-Bi 

Cead a's truaighe ghabh mi riamh; 

Do 'n fhiadhach bu mhor mo thoil; 
Cha'n fhalbh mi le bo^h' fo m' sgeith, 

'S gu la-bhrath cha leig mi coin. 



14 OKAN NA COMHACHAIGf, 

Nuair bha mi air an da chois, 

'S moch a shiubhlainn bhos is thall; 

Ach an nis o'n fhuair mi tri, 

Cha ghluais mi ach gu min mall. 

Tha blaigh de m' bhogh' ann am uchd, 

Le agh maol odhar is ait; 
Ise gionach 's mise gruamach, 

'S truagh an diugh nach buan an t-slat. 

'Nis on sguir mi 'shiubhal bheann, 
'S o nach teann an t-iubhar cruaidh, 

'S o nach seasamh mi air sgeir, 

'S truagh nach h-fheil mi aims an uaigh. 



ORAN NA COMHACHAIG. 

LE DOMHNALL MAC FHIONNLAIDH. 
AM BARD. 

A chomhachag bhochd na sroine, 
'; "An nochd is bronach do leaba; 
Ma bha thu ann ri linn Dhonnghail, 

Cha'n ionghnadh ge trom le t' aigneadh, 

A CHOMHACHAG. 

Is oo-aois mise do 'n daraig 

'Bha na 'faillein anns a ehoinnich; 

'S iomadh linn a chuir mi romham, 
'S mi comhachag bhochd na sroine. 

AM BARD. 

Nise on a tha thu aosda, 

Dean-sa t' fhaosaid ris an t-sagairt, 
Agus innis da gun euradh 

Gach aon sgeula d'a bheil agad, 

A CHOMACHAG. 

'S furasd dhomhsa sin innse 

Gach aon la mill teach a rinneas; 

Cha robh mi mionnach no breugach, 
Ged a bha mo bheul gun bhinneas. 



S \ "Mil \ !l \1.. 15 

DIM d" riim mi ri.-inih braid no nn-irlr, 

, ladh n<> t.-armiinn a Miri-di adh ; 
Air in' tlirar tY-in i-lia d' nun mi ion.: 
( iur raillrarli l>li<n:lid i<>nrai<- i 

'S ami a l>lia '-land inli-.r <! m' -hinnsre 

.,r an liin-i- '- an Fh-:i'--:vil ; 

r.ha mill nil- dliiiilili niu'n Deabhadb, 
'S liliioilh i.-nl n% t-i^h, .;.<!, >aaa thcasgar. 

Chtninaii: mi mac a Hhrithiiuli clialtnu 

Agus Fenr^-lius in>r, an g 
Is Toriadan liath na Srnine ; 

Sin na lauii-li bha duiuhail, taicril. 



AM BAKU. 

On a thhisich thu ri seanclias, 

'S eiginn do leanmhuiini ua's faide ; 

Gu'n robh 'n triuir bba 'n sin air foghnadh 
Mu'n robh Donnghall annsan Fbeursaid. 

A CHOMHACHAG. 
Cliuunaic mi Alasdair Carrach, 

'N duin' a b' allaile bha 'n Albainn ; 
'S mini^; a blia mi ga eisdeachd, 

'S e aig reiteach nan torn sealga. 

Chunnaic mi Aonghus na dheodhaidh, 
'S cha b' e sin roghainn bu taire ; 

'S aim 'san Fhearsaid a bha 'thuineadh, 
'S rinn e muileann air Allt-Laire. 

AM BARD. 

Bu lionmhor cogadh is creachadh 
A bha 'n Lochabar 'san uair sin : 

C' ait am biodh tusa ga t' fhalach, 

Eoin bhig ghlais na mala gruamaich ? 

A OHOMHACHAG. 

Nuair a chithinn-sa na creachan 
A dol seachad or in le 'm fuathas, 

Bheirinn ruathar bharr an ratliaid, 

S bhithinn grathunnanCreag-Guanach. 



16 ORAN NA COMHACHAIG. 

AM BARD. 

Creag mo chridhe-saCreag-Guanach, 

Creag an d' fhuair mi greis de m' arach; 

Creag nan aighean 's nan damh siubhlach, 
A chreag urail, fhonnmhor, alainn. 

A chreag mu'n iathadh an fhaghaid, 
Learn bu mhiann a bhith ga tadhal 

Nuair bu bhinn guth gallan gadbair 
A cur greigh' gu gabbail chumhainn. 

'S binn a h-iolairean mu 'bruachaibh, 
'S binn a cuach, is binn a h-eala ; 

'S seacbd binne na sin am blaoghan 
A ni 'n laoghan mean-bhreac, ballach. 

M' annsachd beinn sheasgair nam fuaran, 
'N riasgach o 'n dean an damh sroineis ; 

'S chuireadh gadhair a 's glan meallan 
Feidh nan ruaig gu lonar-Mheoirein. 

B' annsa learn na durdan bodaich 
Os-cionn poit ag euraradh sil innt', 

Cronan an daimh dhuinn 'san fheasgar 
Air leacainn beinne 'n am sine. 

Nuair bhuireas damh Beinne-Bige 
'S a bheucas damh Beinn-na-Creige, 

Freagraidh na daimh sin a cheile, 
'S thig feidh a Coire-na-Snaige. 

'S e fear mo chridhe-sa 'n samhradh, 
'S e 'm fear ceann-ghorm air gach bile; 

Fanaidh gach damh donn na 'dhoire 
Ri teas goile greine gile. 

'S aighearrach 'san am Creag-Guanach, 
A chreag dhuilleach, uaine, bhraonach; 

Creag nan tulach arda, fiarach,'' 
Gur cian a ghabh i o 'n mhaorach. 

Cha mhinig a bha mi 'g eisdeachd 

Ri seitrich na muice-mara, 
Ach 's trie a chuala mi moran 

De chronanaich an daimh allaidh. 



OK.VN N.\ ( ...MII.\< || \|.. 17 

Cha do cliuir mi duil 'san iusgm-h 
'Bhith i;a iarraidh Iriv !t mlm^liar ; 

'S mor gu 'm b' an nsa learn am li.-ulhacli, 
'8 a bhith falbb nansliabh u's t -fhoghar. 

(ha mlii-fhin a fcgaoil an comunn 
A bha eadar mi 's Creag-Guanach, 

Ach an aois ga 'r toirt bho cheile ; 
Is bu mhath an fheill a fhuaras. 

'S Iman an comunn gun bhrisrleadh 
A bh' eadar mise 's an t-uisge ; 

Siigh glim nain mor bheann gun mhisge, 
Is mise ga 61 gun trasgadh. 

Ach 's ann a bha 'n comunn brisdeach 
Eadar mise 's a Chreag-Sheilich ; 

Mise gu la bhrath cha dirich, 
'S ise gu dilinn cha teirinn. 

Olaidh mi a Treig mo theann-shath, 
Uaipe cha deid mi air siollan ; 

'S i muime 'n fheidh a ni 'n langan, 
Am buinne deas reidh-gheal fionnar. 

'S fada learn on sguir mi 'n fhiadhach, 
'S nach h-fheil ann ach ceo de 'n bhuidh- 

Leis am bu bhinn gloir nan gadhar, [inn 
'S o 'm faigheamaid 61 gun bhruidhinn. 

'S ann an Cinn-Ghiubhsaich na 'laighe 
Tha namhaid na greighe deirge ; 

Lamh dheas a mharbhadh a bhradain, 
'S bu ro mhath 'n sabaid na feirge. 

Bu Domhnallach thu gun mhearachd, 
Bu tu buinne geal na cruadhach ; 

Bu chairdeach thu do Chlann Chatain, 
'S gu 'm bu dalt thudoChreag-Guanach. 

Gu 'm bu dalt thu do Chreag-Guanach 
'S fad o 'n chuala mi ga sheanchas ; 

Am buinne geal nach robh eitidh, 

'S ann duit a gheilleadh am bantrachd. 



18 ORAN NA CO-MHACHAIG. 

Ged dh' fhagadh Domhnall am muigh leibh 

Na 'aonar a taigh na fleadha, 
'S gearr a bhios gucag air bhuil ann, 

Luchd a chruidh bidh iad a staigh leibh. 

Bu mhath mo bhuachaille cruidh-sa, 
Gu 'm b' e fior uasal riam fear e; 

Bu deacair tarmus air fhuil, 
Cha bu dubh, ach aobharrach, glan i. 

Bu mhath mo bharanta cogaidh., 
Ged a thogair mi tigh'un uaithe, 

An t-Eoin a tha 'n Taigh-na-Creige, 
On a bhagair e mo bhualadh. 

'S on a bhagair e gu teann mi, 

Cho fad 's a bhios crann no clach ann, 

Cha tog mi uige mo.thriall, 

Is ni mo dh' iarrainn dol na 'theach leis. 

Mise 's tusa, 'ghadhair bhain, 
Bu tursach ar turas do 'n eilein ; 

Chaill sinn an tathunn 's an dan ris, 
Ged bha sinn grathunn ri ceanal. 

Thu.e a choille dhiots' an earba, [ean; 

'S thug an garbhlach dhioms' na h-eild- 
Cha 'n fheil naire dhuinn, a laoich, ann, 

Oir laigh an aois oirnn le cheile. 

Aois, cha 'n fheil thu idir miochair, 
Ged nach feudar leinn do sheachnadh ; 

Cromaidh tu an duine direach 
A dh' fhas gu finealta, gasda. 

Giorraichidh tu 'la 'san t-saoghal, 

Agus caolaichidh tu 'chasan ; 
Fagaidh tu a cheann gun deudach, 

'S ni thu eudann uil' a chasadh. 

AN AOIS. 
'S iomadh laoch a b' fhearr na thusa 

'Chuir mi gu tuisleadh 's gu anfhainri, 
'S a dh' fhaobhaich mi as a sheasamh, 

'Bha roimhe na fhleasgach calma. 



DUANAi: liiiAnll .. 1'J 

AM BAKD. 



liath 

'Uliio-; _ni r-Mina'-'i, bo lhar, eitidh, 
( 'inin' a lei^'iun Irat . a loMmir, 

Mo bhogha thoirt di<>m air < iginn ? 

If mi-fhill a '> frail- an aiiidh 

Air ii'<> bhnghu ro niliath inliliaif 

Nn tlmsa, aois plu-allacli, spillacli, 
Bhios aig an teallach ad shuidhe. 

AN AOIS. 

Lahhair an aois rium a ritliisd. 

'8 nioinlia 's righinn tha tliu 'leanaohd 
His a Uliogha sin an comhnnidh, 

'S math gu 'in foghnadh dhuit am }>-.\t;'.. 

AM BARD. 

(Jiilili (husa dhuit fein am hata 

Aois ghreannach chairtidh na pleide ; 

Mo bhogha cha 'n fhai^h thn fhathasd 
Bhuam air athais no air eiginn. 

Bantrachd, a company of women. Mio- 
chair, loving, affable. 



DUANAG GHAOIL. 



LE NIALL MOR MAC-MHUIRICH. 

Soraidh slan do 'n oidhch' 'n reir 
Fada, geur a dol air cul ; 

Ged gheallteadh mo chur an croich, 
Is truagh nach h-i 'n nochd a tus. 

A ta dis 'san taigh-s' an nochd 
Do nach ceil an rosg an run, 

Ge nach h-fheil iad beul ri beul 
Is gearr, geur sileadh an sul. 



20 FLSADH DHUN-BHEAGAIN. 

'S truagh an cuibhreach a mi 'n ciall 
Air sileaih siubhlach na sal' ; 

'S ni 'm fearr an tosd a ni 'm beul, 
Sgeula ni 'n rosg air an run. 

Cha leig do-bheart luchd nam breug 
Smid as mo bheul aig an am-s', 

Tuig an ni a deir mo shuil 
Agus tu 'sa chuil ud thall. 

Cum againn an oidhch' an nochd, 
Truagh gun i mar so gu brath. 

Na leig a mhaduinn a steach, 
Eiridh 's cuir am mach an la. 

Och, a Mhoire, 'mhuime 'n t-seing, 

O 's tu is ceann air ar ceill 
Tarruinn agus gabh mo lamh ; 

Soraidh slan do 'n oidhch' an reir. 
An reir, an raoir. Rosg, suil. 

FLEADH DHUN-BHEAGAIN. 



LE NIALL MOR MAC-MHUIRICH. 

Se oidhche dhomhsa 'san Dun, 

'S ni 'n robh 'n comunn fallsa, fuar; 

Cuirm lionmhor ga 'h-ibh a or, 

Fionbhrugh mor 's am faicear sluagh. 

Teaghlach an taighe air gach taobh, 
'S b' e an fhine mheadhrach mhor; 

'S feairde suaimhneas rath' an righ 
Luchd-catha 'n uaigneas fo 61. 

Gair na clarsaich 's nan cuach trom, 
Aig nach gnathach fuath no feall; 

Gair nam fear, 's nam fleasgach fionn, 
Lionn misgeach is teine teann. 

Righ o'n oilear aigneadh ur, 

Cumaidh a chaidreamh gach cliar. 

Na 'rioghbhrugh ni 'n aisling 61 
D'a shlogh lionmhor, farsuinn, fial. 



FAILTK IM10MIINAIM. Mill' 1 UDT, -1 

Fichead misge dhuinn gach In, 

'8 cha bu leisge leinn mi 
Bha gach deoch a dol na b'fhem r, 

s^ oidhch' bu fhearr a ghreis. 
Lionmhor, abundant. Fionbhrugh, a 
wine mansion. Rioghbhrugh, a royal man - 
si on. 

CRIOMAG DE MHARBHRANN. 

LE IAIN GRANNDA, D' AM BU CHO-AIMN IAIN 
MAC EOGHA1N BI1AIN. 

Iain mh6ir bu mhath cumadh, 
Thug thu barr air gach duine, 
'Rign, bu shar mhath an curaidh measg 

sluaigh thu ; 
Iain mhoir &c. 

Le do thargaid, 's do chlaidheabh 

Air do shliasaid na 'laighe, 

Mar-ri bogha nan saighead 'bu chruaidhe. 

Nuair a dheanadh tu 'ghlacadh 

Rachadb dlreach mar dhearcadh, 

Naile bhrisdeadh e chairt air am buaileadh. 

Cha 'n fheil an corr de 'n tuireadh so air 
sgeul. B' e Iain Mor an treas Granndach 
a bha na 'thriath air Gleanna-Moireastan. 
Theirteadh Iain Mor a Chaisteil ris. Chao- 
chail e 'sa bhliadhna 1637. 

FAILTE DHOMHNAILL MHIC 
IAIN. 



LE CATHALL MAC-MHUIRICH. 

Gheibhear failt Ic fear do sgeil, 

'Fhir chaoimh a thainig o 'n traigh. 

Fhuair mi sgeul os iseal uait 
Tha togail m' uaill os cionn chaich. 



22 FAILTE DHOMHNA1LL, MHIC IAK?. 

'-S. binne'ria ceol croit do sgeul, 

A ghille gun lot, gun chreuchd, 
; 'Tha,mar oraghan os fhion, 

Ma 's comhradh fior a tha 'd bheul. 

'S ro fheaird mi eisdeachd ri m' bheo 

An sgeul leis an dainig thu. 
Mbeudaich learn an ceart gach la, 

'S teann a ta mo neart an diu. 

'S ait leam do theachd, s mi 'san riochd-s', 
Dh'eisdeachd ri d' briathraibh gu beachd. 

d' sgeul cha tagair mi ort, 
Caidlidh mi an nochd gu ceart. 

Thug thu leat do naidheachd nuadh, 
Thir oig a 's glan gne is tiamh ; 

Seul le 'n do cheangladh mo chli, 

Sgeul a dhuisg meadhair am chliabh. 

Domhnall Mac Eoin, cul nan cladh, 
Run do sgeoil ghasda, ghloin : 

Teachd thar cuan iomlan do 'n fhear, 
Cion d' a iomradh is dual domh. 

A theachd slan gu h-earnaidh, og, 
Fath sin do m' mheanmna air meud ; 

Slat a mor lios, crann nach lub, 
'Thaobh sud m' aoibhneas a chum m' eig. 

Theid mi d' a fhaicinu air tus, 
'Reir riaghailt ma leanar gnaths ; 

Mi am leum gu chaidreamh gun chruas, 
'S ceum suas ri m' aigneadh aig fhas. 

Chi mi e 'fosgladh a shul, 

An ti le 'n d' bhronnadh mo bhrigh; 
Dh' aithnichinn thar muir e uam, 

'S a ghruaidh gart' le fuil mar fhion. 

Aithnichidh mi briathran a bheoil 

'S an deud mar neamhnuid gun ghaoid, 

Nach nochdar gu duilbhir dhuinn, 
'S an t-suil shuilbhir, sholta, chaom. 



KAii/r:: IHIMMMN'AIU. MIIK IAIN. 

l)ir aithnirhiuu tad mvhair Hani 
A mhala i-hi-:irt rliim.tr rhaul, 
(Jiallau saor ri 'n dracair drt'-in, 

i tanl'li rri'lh mar ratal aoil. 



l)h' aithiiirlniui HfUiii clis a cfc 

(in h-ual:uuh a leuin lui lios, 
Bhran^airli cn.llir nain bimdh bra- 

Glas mo thoile unni pi" fai>>. 

'S tu, Dhonihnaill, 1110 inliisnoar.h inlior, 
Mo ^lirisr roinhlaiiiu n !ii"rhql. 

M,i sh.-ud glan d'andn-r mi :racUi, 
Mo re Ian is m' abhall ur. 

Mo bhile buudhach fo mheas, 
Mo cridhe-sa 'n cuantaibh cas ; 

Flath air iiach falaichteadh fios, 

M.I chrios cath' am boinne geal, bras. 

Ar n-uisge tobair nach traigh, 

Ar n-urra cogaidh a chlodh, 
Fath ar mire, ar muirn shaor, 

Ar cuirm dhaor ga 'h-ibh a 6r. 

Mo chlaidheabh, mo chaol shleagh ch6rr, 
Mo thaghadh fein as gach dream, 

Fear tha nasgadh a ruin rium, 

'S mo mhiann sul ri fhaicinn learn. 

Bha m' aithrichean riamh fo d' dhream, 

Ni mi as do dhurachd doigh. 
Tha mo neart a teachd o d' chim, 

Tromhad gheibh mi ceart is c6ir. 

Os, os cionn. Crot, cYriit. Cul nan 
cladh, defence of trenches. Oion, desire, 
love. Earnaidh, magnificent, worthy. 
Bronn, grant, give. Eatal, flight, flowing. 
Re, the moon. Bile, a large tree. A 
cli!6dh, to conquer. Cuirm, ale. Cim, 
silver, money. 

Ph6s Iain Muideartach Mor, nighean 
do Ruaraidh Mor Mac-Le6id, Triath Uhun 



24 ORAN 

bheagain. B' e Domhnall dh' an do rinn- 
eadh an t-oran am mac. Chaidh Domh- 
nall do dh-Eirinn a chogadh as leth righ 
Tearlach 'sa bhliadhna 1648. Chaidh a 
ghlacadh 's a chur am priosan. Fhuair e 
cead tighinn dachaidh mu 'n bhliadhna 
1650. 'S ami an sin a rinneadh an t-oran. 

Bha Cathall Mac-Mhuirich na 'sgoileir 
gasda, na 'dhuine fiosrach, agus na 'bhard 
math. Tha sinn de 'n bheachd gur h-e 
bard bu chomasaiche agus seannachaidh a 
b' fhearr a bha san teaghlach do 'm buin- 
eadh e. 



ORAN. 



LE FEARCHAIR MAC- RATH. 

Cha 'n e direadh a bhruthaich 
Dh' fhag mo shiubhal gun treoir; 
Cha 'n e direadh &c. 

No teas mor ri la greine, 
Nuair a dh' eireadh i oirnn. 

Laigh an sneachd so air m' fheusaig, 
Is cha leir dhomh mo bhr6g. 

'S gann 's leir dhomh na 's fhaisge, 
Ceann a bhaba 'tha 'm dhcrn. 

'Se mo thaigh-sa na creagan, 
'Se mo dhaingean gach frog. 

'Se mo thubhailt mo bhreacan, 
'Se na leacan mo bhord. 

'Se mo bhuideal gach lodan, 
'Se mo chopan mo bhrog. 

'S trie air mhucagan fasaich 
Re an la mi mar Ion. 



nl: 



'S trie air siiM-nnm i::m fi 
'S t i ic mi In i-dradh 11:111 OO6. 

!i i- -.arairht', 
ill nan d,,rn. 

< .'."I a rhrannairliinn am t>uid( :>l 
C!i:i dig <-iii.lt arhd g!i 'ol. 

( Jed a (Hi' tliadainn an trine, 
Chi fear foille dheth ceo. 

'Si do niglu-Hii-sa, 'Dhnnnachaidli, 
'Chuir tin ioniagain so oirnn. 

Te d' a bheil an cul dualach 

Him a ^iialainn gu broig. 

T6 d 'a bheil an cul bachlach, 
Is a dhreach mar an t-6r. 



ar I )r c-ha bhi gillean 
Hint a mire 's mi beo. 

'S mor gu J m b' fhearr dhuit mi agad 
Na mac breabadair cloth. 

Ged nach deanainn dhuit fighe 
Chumaitin sithionn mu d' bhord. 

'S truagh nach i-obh mi 's tu, gbaolacb, 
Anns an aonach 'm bi 'n ceo. 

Ann am buthaig bhig, bharraich, 
'S gun bhi mar-rium ach t' fheoil, 

Agus paisdean beag leinibh, 
Neach a cheileadh ar gloir. 

'S mi gu'n snamhadh an caolas 
Air son faoilteachd do bheoil, 

Nuair a thigeadh am fogliar 
B' e mo roghainn bhith falbh, 

F^eis a ghunna nach diultadli, 
'S leis an fhudar dhubh-ghorm. 



26 ORAN MAOAIDH. 

Nuair a gheibhinn cead frithe 
Bho an righ 's bho 'n iarl' 6g, 

Gu 'm biodh full an daimh chabraich 
'Ruith le altaibh mo dhorn, 

Agus full a bhruic bhioraich 
A sior shileadh feadh feoir. 

Fath mo mhulaid mar thachair, 
B' e sud lasan mo leoin. 

Bhuineadh Fearchair Mac-Rath, Fearchair 
Mac Iain Oig, do Chinntail. Thug maor- 
fuinn Mhic Coinnich bo agus coire copair 
air falbh bhuaithe. Bha bean Fhearchair 
--"Nighean Dhonnachaidh" a gearan air 
d roc li obair a mhaoir. Chaidh Fearchair 
na 'dheidh, agus loisg e air 's mharbh e e. 
B' fheudar do dh-Fhearchair an sin teich- 
eadh. 



ORAN MAGAIDH AIR CREACH- 
ADAIREAN ARAIDH. 



LE COINNEACH DUBH MAC-COINNK'H. 



LUINNEAG. 

Faodaidh fear 'bhios fuar falamh 
Cruaidh, smearail, foinnidh, fearail, 
Fead a thoirt 'an cluais balaich, 
Mjiir a bi e reidh ris. 

Thoir fios gu taobh thall nan garbh-chrioch, 
On 's ni e 'chordas ri 'm meanmainn, 
Gu 'n d' thoisich taobh tuath na h-Alba 
Ri marbhadh a cheile. 

Fios gu Eoghann, fios gu Ailein, 
'S fios gu ])omhnall ban na caillich. 
Ciod an truaighe 'chum aig bail' lad 
'S a ghealach air eirigh ? 



OOM1 



claim .t r 

(',,! an ' aOD ni a 1mm uainii lad, 
'S mi t'liin ' claim- l.icdaii nan cii.uan 
An iniail'ibh a chcilc '.' 

Tha Manlanaich ami an A 
'S l.ii mhatli tril -laodadh i. iad. 

'S thad 'fi a niiiaiii a- i.i tig Cataicli, 
Cii-i Until ac' acli li-iuii air. 

'S ali'i inn (lh:i thaol.li P.ailr-Doiulia 
Tha na tir nadi t'aoin ri cloinhiulh, 
"S l.lu-ir i:ul aoiiKiilli air na IJothau-li 
Fluid 's a ^lifihlirai sj.ii illi a.-'. 



Nan 4aliliad!i na cruachan iouiain 

Mar ghatoadh crodh Cille-Chiiimein, 
Bheireadh sinn air bodairh Mhoraidh 
(in 'in li..dh dolaidh b^idh orr'. 

Cu "n d' inhaflihadli l>can na-ul thapaidh 
Ann an tnasaid o chionn scachdain. 
tf faddaidh sibhse crodli is capaill 
'Tlioirt dacliaidli na ! h-i:irir. 

Tha c-rodh is eich air an Icathad 

l.oilaich nat-h d-an an gleidheadh, 
'S mur IV c dhonihsa 'hhith am laighe 

Dheanainn rathad reidh dhaibh. 
Tha 'n t-oran air a dheanamh mar gu 'in 
I. 1 aim le fear de na creachadaircan. 



Thug mi cean gu de 'm fath ? 

Ho r6 hug ho. 

Do Mhac-Raibeart na ceaird, 

Ho hi ri ri hoiriunn 

Ho ro hug ho. 

Do Mhac-Raibeart na ceaird', 

Cha b' e 'n ceard a ni 'n Spain, 

Ach am fear a ni 'n t-arm 

Lcis an cinneadh an t-sealg ; 

Bian dubh is bian dearg, 

'S boc biorach nan earb. 



28 DAN GAOIL. 

Thug mi csan cuim an ceilinn ? 
Do Mhac-Bhraigh' a tir eile. 
Bu tu namhaid na h-eilid, 
'S an roin ri cois eirthir. 

C' ait an robh e fo 'n chruinne 
Gin cho boidheach 's cho cuiiuir 
Ri Padruig Mac-Cruimein ? 
Beul finealt nan cuireid 
Le piob mhoir air taobh muineil. 

Mac-Raibeart, Robertson. Mac-Bhrai- 
ghe, Mac-Gillivray, 

DAN GAOIL. 



LE DOMHNALI, FRISEAL, AIR DHA DA NIGHINN 
OIG FHAICINN AM BRUADAR. 

Am chadal air bulaich aluinn 

Aig taobh traghad ri la luain, 
Chunnacas nighean chruthail, ghasda, 

'N earradh de 'n t-siol dhathte uam. 

Dh' fhiosraich mis' am briathraibh tlatha 
De gheig aillidh nan rosg mall, 

C'ar-son a bha i na h-aonar 

Ann am fasach faoin nan gleann. 

Fhreagair ise mi gu cuirteil 

Ann am briathraibh ciuine binn', 

Tha ribhinn eil' ann am fhcchair, 

'S cha d' fhuair aon fhear tochradhleinn. 

'S miss Seonaid o Thorr-sianta 

Nighean Eachainn nan cruach oir, 

'S ise Fionnaghal o Dhun-blabheinn, 
Dun nan righ 's am b' ard guth ceoil. 

Dealbh na dithis a bha 'in lathair 
Cha d' chuir nadar roimh' o thus ; 

Do dh' fhag dealradh an cruth' soluis 
Greis gun sealladh mo dha shuil. 



1 \1N l.i. M Mil'S Ml IKI1M II IV. '.!'.> 

r.ail iin ili-U.I Mi:ir -linrarhd nail -til. 'an, 
( Minn an Miil, ni 'I' 1 ji iwudh ; 

I-'iamli an -ir (It- 'M euailuiu r.i^ Mm. 

'I'.liuin inn chridh' ft) ghlais <lail.li naiM. 

Aghaidh fhmralta Ian in.. 

l)h' fhiVradh uirsneal nainii na 'dcami ; 
Suili :ui ciiiin.-, caniinhm-il, g. ; iiiva-h 

Thairneadh gradh gac-h duin 1 ar ! 

deal mar fliaoiliim air lliarr tuinnt- 
liiia an uchil V am miiim-al il-i<Ui. 

Clacan lana, nu-oir a 's grinne, 
1< t.roigh chuimir u 's clis ccuin. 

IAIN LOM AGUS MUIREACHAN 

Bha Iain Lorn uair air thuras 'san Tois- 
eachd. Chaidh e a staigh do thaigh 'san 
robh e dol a dh-fhuireach ri a dhinneir. 
Bha balach 'san taigh do 'm b' ainm Muir- 
eachan. Cha robh tlachd nig a ghille so 
ami an Iain Loin, agus cha robh e ag^ iarr- 
nidh gu'm fanadh e ri 'dhinneir. Dh' iarr 
lain Lom air dol am mach a shealltainn air 
na h-eich aige. Nuaira thainig e a staigh 
dh' fhaighneachd am bard dheth am fac e 
na h-eich. Fhreagair Muireachan e mar so : 

Chunnaic mi 'n t-each ban 
'S a cheann 'san fhodar, 
'S chunnaic mi 'n t-each donn 
Air 'n do tholl am bod-chrann. 

Thubhairt Iain Lom, A Mhuireachain. a 
Mhuireacha ; n. 's an.i a gheibhteadh do dhan 
gu h-ullamh nuair a bhiodh do inhathair 
a fuinea.ilinaui bannach. Fhreagair Muir- 
eachan e, 

Iain Luim mhic Dhomhnail mhic Iain, 
'S mor do dhiol bidhe is cadail ; 

Dh' ithcadh tu uibhir ri dithisd 
Leis an amhaich fhior fhada. 



30 RANN LE DOMHNALL fJRIJAMACH. 

RANN LE DOMHNALL GRUAM- 
ACH. 



Bha Domhnall Gruamach agus Iain Lorn 
gu searbh an aghaidh a cheile. Labhair 
Domhnall Gruamach mar so mu Iain Lorn : 

Thugadh greis air Greumaich lent 
Gu 'n euchdan a chur suas ; 
Is thugadh greis air Duibhnich leafc, 
'S air muinntir an taoibh tuath. 
Cha 'n fheil feum do Dhomhnallach 
Ri bheo bhi ort a luaidh ; 
'S edonnal a choin bhadhail ud 
'l)h' fhag bodhar mo dha chluais. 



MARBHRANN 



DO SHIR SEUMA8 MOR MAC-DIIOMHNAILL, 
TRIATH SHLEITE, A CHAOCHAIL 'SA 
BHLIADHNA 1678. 

LE OILLEASBUIG DUBH MAC MHIC-DHOMII- 
NAILL. 

An nollaigair 'm bu ghreadhnach sinn 

Ormsa rug an dith 's an call ; 
Tha m' iulchairt 's na clair fo dhion, 

Ceann-sithe fir Innse-Gall. 

Gun fath toireachd air an ti 

'Chaidh dhinn am feasda nan trath, 

An gorm thulaich eadar dha thir 
Tha j)ailte gun chrine 'n tamh. 

'S mor mo smuainte, 'chach cha leir, 
Learn fhein 's mi 'gabhail mu thamh ; 

Dhe 'n t-saoghal so 's beag mo speis, 
Thigeadh an t-eug 'n uair a 's aill. 



\i \LI.III. i :> 

( Mia 'n lai raitm lat li:i ^u !>rat It 

I ) l.-a-arli;id!i tlitat h t ht-ai -Ii< I <! in, 

n ili-i'ii.iii-lir.-nlli 

Ml dlml ^u dian an do I 

Cha 'n iarrainn tuilleadh dhe 'n ' -a.>_:ii'l, 

Laiuliinn n daolaiM) na fuid ; 

Ann an K-.-ida chninhain^, rhaoil, 

Sintr ri taolth <lo chuid bord. 

Chaidli mi ionirull air an aois, 

Am muinghin an iiamhad tlia mi ; 

j; mo dlioclias a Mil anl, 
'S tu 'n clarailili dfuiiite ga m' dhith. 

Ortnsa I'Uj^ an t anui'ath cuain, 

Cliaidh mo riau-]i:ii!t liliuan, air chall ; 

ul duilicli 's mo elms crnaidli, 
'S ni buun gun bhuinnig 'tlia ana. 

Dhiomsu tbog an t-eug a* dii- : 
'S leir dhuit, a High, mar a tlia ; 

Ormsa rug gair thonn nan sian. 
(inn sitli ach doruinn gu lia. 

Ciia robh stiuir, no seol, no slat, 
No liall heairt' a bha ri crann 

Nach do thruis an aon uuir bhuainn, 
Mo thruaighe-sa 'n fhras a bh' aim. 

Taigh mor a thathaicheadh na sloigli, 
Cun ol, gun aighear, gun mhiagh, 

Gun chuirm 'ga caitheamh air bord, 
Mo dholas, 'Athair nan sian ! 

(Jun i-liaisineaclid, gun chomh-stri tlieud, 
(inn dan ga leughadh air clar ; 

(iun fhilidh ri cur an ceill 

Euchd do chinnidh-sa gu bruth. 

Gun treun-fhir ri dol an ordagh, 

Gun taileasg, gun chorn, gun chuaeli ; 

Mo bheud dhuilich 's mo chreach mhor ; 
Fo 'n fhoid a thuinich an duais. 



3 % 2 LAOIDH A RINNEADH AN AM MtJLAID. 

Gun eirigh moch thun nan stuc, 
Gun chu ga ghlacadh am laimh, 

Gun mheanmna ri claistinn ciuil, 

Gun mhuirn, gun mhacnus ri mnaoi. 

Gun oigridh ri siubhal shliabh, 
Gun mhiagh air ianaidh an ioin, 

Gun mhialchoin a' teannarlh iall, 
Is samhaeh an noehd fiadh an stoir, 

>" iomadh heinn is gleann is cnoc, 

Ceann ohain, loch, agus traigh 
A sliiubhail tnise leat fo mhuirn, 

'S luchd-eiul ri aighear gun phrnmh. 

lul-chairt, a mariner's chart. Ceann- 
sithe, a pacifier, a peace-im-ker. Riaghailt, 
in 7th verse, a mariner's compass. Bu 
MmUhsiir GilleasVmig Dubh, no an Ciaran 
Mabadi, -lo Shir Seurnas. 



LAOIDH A RINNEADH AN AM 
MULAID. 

LE DON^ACHADH NAM PIOS. 

'Shaoghail is diombuan do mhuirn, 
Is mairg a ni tuirn nach h'ach ; 

Ged bhiomaid an diugh ri ceol, 

'S gearr bhiodh bron ga chur a sios. 

Chunnacas, 's cha 'n fhad o 'n uair, 
Cuirm is ceol is suairceas glan, 

'S an taobh staigh 'dh-fheasgar an cuairt, 
Chunnacas leinn sluagh ri gal. 

'S mairg a ni bun as an t-saoghal 
Bhon is baogh'lach e gach uair, 

'N ti 'bu mhiann leinn an diugh againn 
Anns a mhaduinn chaidh 'thoirt uainn. 



MKT <;n i.i \ N i; UM n 

Ach nntiad s', ;i Mliic ino Dh- 

M<> inhuinighin gu l--u gu'n cuii ; 
|)(> tnirh ana 111 ^iii til 's h'igh, 

m-i.li-av .-innail frill l> t' fhuil. 



\<>ir, a Mhic mo Dhd, 
Na cuireur leat mi air dhail ; 
On tha '11 sjioghal so na 'leuin, 
Teasairg inise, 'Dhe, bho cha- 



MORT GHLTNNE-COMHANN. 

'S mi am shuidh' air a chnocan, 
Cliaidh mo leirsinn an olcas, 
'S mi mar aon mhac an trotain air in' flia 
gail. 

Tha mi coimhead a ghlinne 
Far am b' aighearach sinne 
<Ju< an d' tiom oirnn an fhine 'n robh 'n 
fhailinn. 

Rinn na Duibhnich riomh 'n eadradh 
Ar fuil uasal a leagail, 

'S bha Gleann-liobhann na 'sheasamli mar 
cheannard. 

B' e mo rogha sgeul eibhinn, 
Moch I)i-luain is mi 'g &righ, 
Cinnt gu'n dainig Righ Seumaso'nFhraing 
oirnn. 

Ou'm biodh iomain ball achaidh 
Air na cealgairean ascaoin 
Loisg ar n-arbhar 's ar n-aitreabh 'sa 
gheamhradh. 

Deagh Chlann Iain nan gadhar 

'Rinn na h-uaislean a thadhal 

Bha gan riasladh fo chuthachgun chairdeas. 



34 ORAN DO MHAC-L6OID. 

Dh fhag sibh marcaich' 'n eich uaibhrich, 
Reubt' air ruidhe nan ruadh-bhoc, 
Annan sneachda trom fuar nam bea,nn arda. 

Dh' fhag sibh laraichean dubha 
Far am' b' abhaist duihh suidhe 
'N comunn luchdanfhuilt bhuidhe, dhuinn, 
amlaich. 

'Fhir Bhail'-fhearna nam badan, 
Bu chean-feadhn' thu air brataich ; 
Is chaidh smjuid 'chur ri t'aitreabh na smal- 
aibh. 



ORAN DO MHAC-LEOTD DHUN- 
BHEAGAIN. 



LEIS A CHLASAIB DALL. 

AM BARD. Gur h-i'n t-saigheadtha'mchre 

A dh'fhag treoghaid mo chleibh cho goirt, 

Aig na rinn mi ad dheidh 

'S mi 'n diugh 'siubhal learn fein gun toirt. 

Gun robh mis' air do thoir, 

'S bha m 'm3as gun robh coir agam ort, 

A mhic athar mo ghraidh ; 

B' esan m' aighear is m' agh, 's tus' m' olc. 

Chaidh a chuibhle mu 'n cuairt, 

Agus thionndaidh gu fuachd am blaths, 

Naile chunnaic mi uair 

An Dun rathail nan luaidh a bha 

Ard cho-chruinneach' an t-sluaigh 

'Cur ri mabhas gun chruas, gun chas ; 

'Dh' fhalbh an latha sin uainn 

Is tha 'n talla gu fuaraidh fas. 

Tha Mac-Talla fo ghruaim 

Dh' fhag e 'm bail' am biodh fuaim acheoil; 



DM MIIA(M.KHD. 

Tha gnu inlmi', min nihuirn, 
Tha gun ioinntchftdb dlutli nan 

<iun clniicni pailtis ri daimh, 

l> unn inh.icnil.s, gun mhanrau beoil. 

Dh' fhalbh Mac-Tall' as an Dun, 
Nu.-tir a t.hainig oirnn din nan triath, 
'rf ami a thachair e riuin 

IT seachran air cul nan sliabh. 
MAO>TALLA. Labhair esan air bus, 
Reir nio bheachd-sa gur tu 'bha r.amh, 
Am measg cuideachd na muirn, 
Gus an uiridh an Dun nan cliar. 

AM BARD. A Mhic-Talla nan tur, 

'S math mo bharail gur tu a bhu 

Ann an aros nam fiann 

A oombiiithriaeadh gniomh mo lamh. 

MAC-TALLA. 'S cearL do bharail : gur mi 

Is b deacair dhomh fhin 'bhi 'm thamh 

'G eisdeachd brosluim gach ceoil, 

Ann am fochair Mhic-Leoid an ai/h. 

'S mi Mac-Tali' a bha uair 

'G eisdeachd faruim nan duan gu tiugh, 

Far 'm bu mhuirneach am beus 

An am cromadh do 'n ghrein 'san t-sruth ; 

Far am b' fhoirmail na seoid, 

'S iad gu h-oranach, ceolmhor, cluth ; 

Ged nach faicteadh mo ghnuis 

Chluinnteadh leotha 'san Dun mo ghuth. 

'S mi Mac-Tall' a >ha 'thamh 

'S an aitreamh 'n robh gradh nan cliar. 

An triath tighearnail, teann, 

Is an cridhe gun mheang na chliabh. 

Thug e speis d'a thir fein, 

Cha do chleachd e Duneideann riamli ; 

Dh' fhag e 'm bonnuch gun bheuir.. 

'S b' fhetxrr gun leanadh na 'cheum a shiol. 

lonad tathaich nan cliar 

Tha gun aighear, gun mhiagh, gun 



36 ORAN DO MHAC-LEOID. 

'N am bhith 'g eirigh gu moch 

Ann san teaghlach gun sproc, gun ghru- 

Chluinnteadh gleadhraich nan dos [aim, 

Is an ceile nan oois o 'suain. 

'Nuair a gheibheadh i 'Ian 

'S i gun duisgeadh an aird an sluagh, 

Le meoir fhileanta ghrinn, 

'S i gu ruith-leumnach, binn 'sa chruaich. 

Bhiodh a rianadair fein 

'Cur an ire gur h-e 'bhiodh ann, 

'S e ag eirigh nam measg 

Is an eighe gu trie na cheann. 

Ged a b' ard leinn a fuaim, 

Cha tuairgneadh e sinn gu teann, 

Chuirteadh tagradh am chluais. 

Le h-aidmheil gu luath 's gu mall. 

An am gabhail mu thamh 

Gum bicx'h furtachd 'san fhardaich reidh ; 

Dhonihsa 1*' fhurasd' a radh 

Gum bu chuit-eideach gair nan teud ; 

lad fo iomairt <lo lamh 

'Cur am binneas de chach an geill; 

'S gum bu shiubhlach am chluais 

Mothar luth'ar do luasgan mheur. 

Ann san fheasgar an deidh 

Am teasa na grein' trath-noin, 

Bhiodh fir chneapiiin ri clair 

'S mnai feagairt a ghnath 'cur leo. 

Bhiodh da chomhairleach ghearr 

A' dian labhairt 's gum b' ard an gloir ; 

Is bu thitheach an guin 

Air na daoine gun fhuil, gun fheoil. 

Gheibhteadh fleasgaich gun sgraing 
Ann san talla le gradh gun fhuath, 
'S oighean griniie 'n fhuilt reidh 
Air an urlar le cheil' a gluas'd, 
lad le ceileiribh beoil 
'Dannsadh iollagach, ordail, suairc', 



ORAN )< MM \ |.|.M||>. 

lio<;ha nun mir 
A cur meadliail a nili<-<>u nan <! 

AM BAKU. A Mhic-TalL 
Ann >a bhail' 'an do thar mi in' iul, 
S aim ait nis duinn a's leir 
<Ju hheil mis' is in fein nir clml 
'Reir do chonmis thoir sgeul 
On 's fear-comuinn mi-frm is tu ; 
'N robh do mhuinntiivas bimn 
Am- an dream sin d'an dual an Dun? 



S iinsiadi mis' air gach am, 
'S inu gach aon diu a bh' aim o thos. 
Can am faicteadh air chuairt 
< 'cannu-cinnidh 'thug fuatli cho moi 
Do dli-fhaoin mho-chuis nan liall ''. 
'S gun an sporan 'bhi gann de dh-oi . 
Titfhearnan Eilg' is Chlar-Stfith 
Cha bu bhacadh dhaibh diobhail stoir. 

Bho linn nan linntean bha mi 

'S mi mar aon duin' a tliamh sa chuirt, 

\S theireadh iomadh Mac-Leoid 

Nach robh uireasbhuidh eolais duinn ; 

Ach cha'n fhaca mi riamh, 

(inn taoitear, gun triath an Dun, 

'S e na 'fhasach gun fheum, 

(Jus na laithean so fein bho thus. 

AM BARD. Bho'n a thainig ort aois 

Tha ri radh gur a baoth do ghloir ; 

Cha'n e fasach a th' ann, 

(Jed e tha e 'san am gun 16d. 

Is air taoitear 's beag fheum, 

'S og thighearna fein 'na lorg, 

'S e ri 'fhaotuinn gun fheall 

'Cur ri baoithe an ceann luchd-chleoc. 

An nis tilleam gu d' chainnt 

Blio'a a b' fhiosrach mi aims gach sion. 

'S trie a chunnacas gill' og 

'Bhiodh gun uireusbhuidh stoir no ni, 



38 ORAN DO MHAC-LEOID. 

'S bhiodh am beachd aige fein, 
Bho'n a cheannaicheadh e feudail saor, 
'Dh-aindeoin caitheamhachd dha, 
Nach bu chunnart da lanih nam maor. 

'S ionnau sin 's mar a tha 

Cuid de dh-uachdarain ard an diugh, 

Bho mich leir dhaibh an call 

Meud an deidh air cuirt Ghall cha Hguir, 

(TUS an deid iad do 'n Fhraing, 

'S gur a soilleir ri am a bhuil ; 

Bidh droch ghalar gan cnamh, 

'S theid an storas a 'n laimh na 'shrnth. 

'Nuair a theid e gu blar 

Air each eruitheach a's gairmhor srann, 

Diallaid lasdail fo 'inhas, 

'S inor gum b'fheaird esrian oir 'nacheann. 

Fichead gini cha'n-fhiach, 

Gun deid sud a chur sios an geall ; 

Cha deid bonn dheth 'am feum, 

Is cha'n-fhaighear e 'n deidh a chall. 

Nuair a thig e bho 'n reis 

Theid e 'dh-iomairt le beisd air glac ; 

'S mur dig lanih 'sam bi feum 

Gun caill e an leum gu grad. 

Mi 's iad disnein a mhiann 

Bheir e thairis h-aon-diag mu seach ; 

'S ged a chaill e coig ciad, 

Fire, faire, 's beag fhiaoh am mairt. 

Theid coig coigean de 'n or 

'Thoirt gu faoin airson cord do 'n aid ; 

'S urad eil' oirre fein, 

'S math na 'bharail a feum gu spaid ; 

'S a ghrabhat a's glan li 

Theid punnd Sasunnach innt' gun stad; 

Aoh 's beag sud as a mhal, 

Theid a chunntaih air clar gu grad. 

Theid luach mairt no na 's mo 

An da stocain de 'n t-seors' a 's fearr ; 



OH \N I).. MII.U I.KlMI). .Sit 

Slid iia gartain a suas 

> [Midlm- tha-dali (! luacli iiain had". 
1 )in-;iit diiica no 'n rorr 
Thuid u chur ami 8a bhroig 'hhuinn ainl, 
'S cl.iclian rrio-t.-d '> math BOOACUl 
AMU an Inn-nil! inn 'n cuairt lo straic. 

Tlieid u-staigh aim am buth 

'S chi e fasan as ur bho'n Fhraing ; 

'N t-aodach gasda 'bha 'n d6 

Air a phearsa le speis neo-ghann 

Theid a thilgeadh an cuil ; 

"Fasan dona, cha-n fhiu e plang. " 

Air inal baile no dha 

Bidii a pheann is H lamh ri bainn. 

Bidh a pheidse gun mheas 
Mm bi eideadh am fasan chaich ; 
(Jed hln'odh e gini an t-slat 
(Ila-ihliL-ar nil' e air mart no dha. 

riomhach gun sgc'xl 
Theid a cheannach do dh-og an aigh, 
'S briogais bhelbheit bhuig bhriagh 
'Bliios a ruighei\chd a sios gu 'shail. 

Cha bhi pheids' aim am pris 

Is e fhathasd a dhith a chleoc ; 

Cealltair olla eha 'n fhiach, 

'S cuis fhanaid cloth liaih mu 'n og. 

Aodach riomhach o 'n bhuth, 

Le crois airgid, luach chruintean oir, 

Feumar sin 'fhaotuinn dha ; 

"Tilgidh m'fhearann dhotnh mal na'.s mo." 

'Nuair a thig e air sgriob 

A dh' amharc a thire fein 

'N deidli na miltean 'chur suas 

(iutn bi gaoir air an t-sluaghmu 'n spreidh, 

Ach ged thogar na mairt, 

'8 ged a nitear an reic aig feill, 

Bidh na tiachan ag at, 

'S theid an tagradh o 'mhac na 'dheidh. 



40 DAIBHIDH OREOSGACH, CROM, CIAR. 

Theid Mac-Mhartuinn am mach, 

'S e gu statail air each le srian, 

E cho ard anu am beachd 

Ris an armunn a chleachd 'bhith fiall. 

Cas a chaibe no crann 

'S e nach glacadh 'nalaimh 's cha b' fhiacli: 

E cho spaideil ri diuc 

Mac a bhodaich a b' umaidh riamh/ 

Thoir-sa teaclidaireachd uam 

Grad le deatam gu Ruari og, 

Agus innis da fein 

Meud a chunnairt, ged 's e Mac-Leoid. 

Biodh e 'sealltuinn na 'dheidh 

Air an Iain a threig 's nach beo, 

Ge b' e 'leanadh a chliu 

'Sc nach fagadh an Dun gun cheol. 



DAIBHIDH GREOSGACH, 
CROM, CIAR. 



LK MR. AONGHUS MAC-UILLBMHOIRK. 

Ged a tha mo chore an cunnart 
Bhith air a fhroiseadh gu buileach, 
Tha Daibhidh ag radh e dh' fhulung, 
Nach dig e dhe 'n bheairt an diugh dhomh. 
Daibhidh Greosgach, crom, ciar, 
'S gile 'n rocais na bhian; 
Bha mi eolach ort riamh, 
Fear bu ghreallaiche fiamh. 
'Dhaibhidh an deid thu bhuain ? 
'S gheibh fchu paigheadh Di-luain. 

Nuair thogadh tu rithe 'h-aodach, 
'^ a lionadh tu balg na gaoithe, 
Cha bhiodh crann gun ropan caol ris 
'Toirt abhsaidh o thaobh gu taobh dh' i. 
Gur h-e 'm buamasdair blar, 
'Bheireadh ruaig air an spal, 



DAIKIimil (.KhiHi: \'ll, CROM, CUB. 41 

M feur bu luui niche lamh 
Timchioll chuach 'sum biodh snath. 

Dliaibhidh an deid thu bhuain? 
'S gheibh thu paigheadh Di-luain. 

< Mia do clniiiiiliuicli mi do bhoineid, 
Air 'n do chairich thu 'm breid soilleir, 
Air a chul a tha neo-loinneil 
'Dh' fhag na gadmuinn gartach, goirid. 
O, brogan nnl air mo ghaol! 
Da chois stabhach 5 8 iad caol. 
B' e sud meirleach iiani faobh. 
Caann nan cnamh a dh'fhas faoin. 
'Dhaibhidh, an deid thu bhuain ? 
'S gheibh thu paigheadh l)i-luain. 

Cha 'n iarradh tu solus gu d' shuipeir 
Ach sat had h crom mar a mhuc innt' ; 
Bu leathann do lorg 'sa bhutar, 
Bhiodh fore nan coig meur ga 'phutadh. 
'S tu nach iarradh an sijian 
Gu dhol siobhalt' 'san im ; 
Gu 'm b' e 'n ordag do mhiann 
'Cur greim glocach gu d' bhial. 
Dhaibhidh, an deid thu bhuain ? 
'S gheibh thu paigheadh Di-luain. 

'N fheusag a b' fhaide gun bhearradh, 
Cha 'n fhagadh an siabunn glan i. 
Cha 'n fheil duine beo air thalamh 
A dh' fhaodadh seasamh ri t' anail. 
O ! an t6chd 'tha de 'n bheisd, 
Full is feoil agus creis, 
Tuiteam sios air a chleith; 
'S tu bu chailtich' air spreidh. 
'Dhaibhidh, an deid thu bhuain ? 
'S gheibh thu paigheadh Di-luain. 



Greosgach, grinning; greallachd, dirty; 
gadmuinn, mialan; cleith, the dative case 
of cliath, the treadles of a loom. 



42 ORAN DO SHIR DOMHNALL SHLEITE. 

ORAN 



DO SHIR DOMHNALL SHLEITE. 

Tha tasgaidh bhuam an diomhaireachd 

Bho chionn an fheadh so bhliadhnachan ; 

Cha'n airgiod glas, 's cha'n iarann e, 

Ach ridire glic riasanta, 

Le meas is niisnich iarlachan; 

Bhon fhuair mi 'nis le iarraidh i, 

Gu'n riaraichinn Sir Domhnall. 

Mo bhile maiseach tarbhach thu. 
Mo chleasan snuadh-ghlan dealbhach thu, 
Mo ghibht ro phriseil, ainmeil thu. 
Bhon chuimhnich mi air seanachas ort, 
B'i '11 di-chuimhn' mur a h-ainmicht' thu; 
'S nan leiginn bhuam le dearmad thu, 
Gu dearbh cha b' i a choir e. 

Is craobh de 'n abhull phriseil thu; 
l)e 'n mheas bu bhlasda brioghalachd ; 
Bu dosraoh an am cinutinu i 
'S a chioll nach robh an crionach innt', 
Nam b' urrainn 'lorg do shinnsre mi, 
Gu'n robh mi dhaibh cho dichiollach 
S gu'n innsinn ump' na b' eol domh. 

Bhiodh sliochd Iain mhoir Mhic Cathain 

leat, 

Is an dream rioghail Leathanach, 
'Bha uasal, uallach, aighearach, 
'S bu chruadalach ri labhairt orr', 
Is fir Chinntire 's Latharna, 
Gur mairg luchd Beurla bhrathadh tu, 
'S na maithean sin an tuir ort. 

A Eirinn uaine dh'eireadh leat 

larl Antruim nan each eutroma, 

'L 'ghaisgich chalma, ghcur-launach ; 

Cha h-iomadh aon a dh'eireadh leat, 

Gre buaithne dhomh co dh'euradh thu ; 



Nam liithcadli ; 

Gu'n cireadh iiul <in d' <-ln>riihiiadli. 



'hiiiii:i, i- 
Is ( 'holla rhis-uihoir arra : '- 

'Bha sluatfhmhor, d-Kii^-mlmr, armailteach, 

.inidalarl. i ru, 

, nil, II ->n;i> ru frar-hhllillf.M-li. 
Hi luinycax In, -h. 

Air fuirge leo a st-nladh. 



l) 's Hi- an t.-Sr:it!ia ! 
M:n--Nri!l i^ tii' sili lia-arsair, 
Nacli diultatlli air thus catlia leat, 
A chuircadh rnai^ pirn fliatha 
'S a Icanadh toir gun uthadh orr' ; 
Nan doirteadh criin no cliadhcabh dhiot 
(Ju'n i-acliudli iad ^a 



Mac Iain 's Moirear Tairbeirt leat, 

Fir bhealaichean Bhraid-Alba ! 

Bu lionmhor cu: 

'Dol sios an tiis na h-armailte. 

Bu bhuilleach, guineach, marbhteach iad ; 

(iu'n eireadh fir nan Garbh-chrioch leat, 

'S na Camaranaich bbo Lochaidh. 

Gu'n eireadh air a chul sin leat, 

A thaobh do mhathar chiiramaich, 

Gu 'n eireadh leat na Dughlasaich, 

Le fichead mile diulannach; 

Cha tilleadh Inaidh 'neo fudar iad ; 

Gu bheil iad dhuit cho durachach 

'S nach diultadh iad tigh'n c6mhl'-riut. 

Cha chadal ach bhith 'm dhusgadh dhomh, 

Gur leat an Caiptin Muideartach, 

'S na dh' eireadh leis de dh'fhiuranaibh, 

Fo d' bhrataichean gu duthchasach ; 

Bhith 'ni baitealan cha diultadh e, 

'S a reir mo bheachd bhu-dh biuthas 

Air a chuis mu 'm biodh sibh deonach. 



44 ORAtf DO SHIR DOMHNALL SHLEITE. 

Gu 'n cuala mi aig seanachaidhean, 
Gun d'rinneadh cuis a dhearbhadh 
Fo 'r n-iarlachan treun, armailteach, 
'S an am sin cha bu chearbach sibh, 
Bu chliuiteach sibh is b'ainmeil sibh; 
Bha tuilleadh is leth Alba leibh 
<"a 'shealbhachadh le c6ir air. 



A righ gn 'm meal thu 'n staoil agad, 

'S gach fearann a tha 'n oighreachd dhuit, 

An seann Dnntuilm bu mheadhraiche 

Bhiodh coinnlean ceir an lainntearan, 

'S bhiodh lion bu bhlasda caoimhnealachd 

Am piosan dathte, faidhreachail, 

'S taigh mhaiseach, aoidheil, cheol-mhor. 



'Sa chuirt bu lionmhor soillsearan, 

Far 'm faighteadh gniorrh nam maighd- 

eannan 

Air brataibh sioda fraoidhneasach, 
'S an guintean sios air staidhrichibh, 
'S an tur ro chliuiteach, aoidheil ud, 
Gu'n dugteadh comhnadh 's aoidheachd 
Do luchd ainneart thig air fogradh. 

Buan-phailt gu'm biodh an saoghal so 

Do'n dalt a rinn mo dhaoine dhomh, 

'S a chinn air snas an ionracais, 

Bu mhisneachail an caonnaig thu, 

Bu mheasail thu mar ghlaoidhtealh riut, 

Gun bheud, gun mheath gunmhaolachadh; 

'8 i 'n aon te 'thog an t6s sinn. 



Gu'n deanadh Criosd deagh rathad dhuit, 

'S a shiochaint a bhi maille riut, 

'S tu 'n t-siol bha rioghail, flathasach ; 

Bu riomhach am mac athar thu, 

Bu chliu gach cuis bha'n ceangal riut; 

Is air a mheud 's gam faigheadh tu, 

Gu'n caitheadh tu gu morail. 



CUMHA D'A MHNAOI. 45 

CUMHA D'A MHNAOI, 



KORAS MAC-COINNICH, FEAR 
EAKD. 

Tha mo chridh' air fas trom, 
'S taobh mo leap' air fas lorn, 
Is cha togar learn fonn air ch6ir. 
Tha mo chridh', &c. 

Bhuineadh dhiom leis an eug, 
Is air m' fhirinn cha bhreug, 
Ni cho finealt' ri leig an 6r. 

Righ, gu 'm b' alainn do shnuadh, 
Neul an t-sneachd ort mu 'n cuairt, 
Deud mar chailc, agus gruaidh mar r6s. 

Do chiabh cas-lubach, donn, 

Do shlios mar eaF air an tonn, 

Do bheul meathair o 'in b'fhonnmhor g!6ir. 

Do shuil mar dhearcaig nan allt, 

'S do ghuth mar smeoraich air crann 

A seinn luinneig an gleann ri ce6. 

'S ann sa choill nach robh crion 
'Fhuair mi 'n t-slat nach robh blion, 
Is i alainn, ur, finealb', 6g. 

Ged a b' 6g thu an la 

Air 'n do ghlac mi do lamh, 

'S mor a bh'annad de stath 's de threoir. 

Cha robh chrine nad bheus, 

Leat bu shuarach a treud, 

Fhuair thu meas o luchd-feum le c6ir. 

Bu shar shuinn le mo bheachd 

O'n do bhuaineadh thu 'm mach ; 

'S iad nach fagadh a chreach gun t6ir. 



SONAS NAN NAOMII. 



Bhrisd gach cabal 1 's gach ball, 
Chaidh mo mhisneach air chall, 
Tha mo sxiob' uir fas mall gun treoir. 



Dh' fhag thu mise bochd truagh 

Mar luing bhreoit' air a chuan, 

'N deidh a stiuir a tboirt uaip' 's a seoil. 

'Thi 'chuir lonas gu tir 
O'n mhuic-mbara le sith, 
Cuir gu cala mi-fhin 's mo I6d. 

Ged tha mise dheth bochd 
Dh' fling an te tha fo 'n phloc 
Linn og is fiach toirt mu m' bhord. 

Cuitn' an deanadh sinn uaill, 
'S nach mair ti ach seal cuairt, 
Tha na ceudan dol uainn gach 16. 

Biomaid uil' ami an deidh 
Air na nithibh nach treig, 
Chum 's gu 'm faic sinn a cheil an gloir. 

Phos Fear Ghrinnea-d Maireard Nic- 
Coinnich 'sa bhliadhna 1696. Bha tri air 
fhichead de chloinn aca. 



SONAS NAN NAOMH. 



LE DUGHALL BUCHANAN. 

'N sin labhraidh Criosd ri luchd a dheis, 
Sibhse ta deasaichte le m' ghras, 
Thigibh is sealbhaichibh an riogh'chd 
Nach faic a sonas crioch gu brath. 

Spealg mis' an geat' bha oirbhse duint', 
Le m' umhlachd 's m' fhulangus ro gheur, 
'S dh' fhosgail an t-sleagh gu farsuinn 

suas 
Am leth-taobh dorus nuadh dhuibh fein. 



it HAM s AO.MII. 

M cra'.iMi na I, . Mill' ta 'in 
I..- < il'liM'-.i- t.-aimaibh -tai^li il'a coir, 
S a tcartan ioii^antacli ^u !-ir 
i Jcarlihadli ill" li uile ciifcuclid 's ur Icon. 

An rlaidlicalih n'lisgt' bha lai-t' ^a diou 
() laiinli lilnn- >imisir, Atlliainli ' KuMi. 
Kiiiu :nisc tniaill dr in' chridhc dlia, 
h mi ! in' i'imil f-iii. 



Fo MoM-aidi in-air Miidliihii 
Xach scai'4 's na(;li crioa alii !ra>.l a 'olath , 
'S mar sim-oniicliil)li am iiit'.-is^ a j^rn^; 
'('hiini inolaidli gleusuibh \n\ni ur call 

Lt 'u ichil>h ur suil, 

Is dirl)h t\ 'sj_'ail cha dn'ii^li an ' 

() MuilU-ach ciil)hraidli olaihli slaint'. 

Is Iiiohii iico-hliasinhor le a ni< 

(!ach uile mheas tha 'm Paras DC. 

ia ,u-ii Leir neo-thoirmisgt' dhuilth; 
Ithildj -jun eagal o gach seig, 
An imthair nimh' cha teum a riiauidh. 

Is uile mhiann ur n-anma feiu 
Lan shusaichibh gu leir an T)ia, 
Tobar na tirinn, iochd, is graidh 
A mhaireas Ian gu cian nan cian. 

Mor-innleachd iongantach na slaint' 
Sior rannsaicliil)!i air aird' 's air leud, 
'S feadh oibrichean mo rioghachd mhuir 
Ur n-eolas ciocrach cuiribh 'm nieud. 

'Ur n-eibhneas, mais', ur tuigs' 's in 
Hitheadh gu siorraidh fas na's mo; 
'S cha choiiinich sibh aon ni gu brath 
Hheir air ur n-anam cradh no Icon. 

Cha 'n fhaca suil 's cha chuala cluas 
Xa thaisg mi suas de slionas dnibh; 
Imichibh 's biodh ur dearbhachd fein 
Sior iuase sgeil duibh air, a cluioidh. 



48 IARBTAS AAN ANAMA. 

Rugadh Dughall Buchanan 'sa bhliadhua 
1716. Bha e na 'mhaighstir-sgoil' ann an 
Rainneach. Bha buadhan laidir inntinn 
aige agus eolas farsuinn. Bha e iia 'bhard 
fior chomasach. Chaochail e 'sa bhliadhna 
1768. 



IARRTAS AN ANAMA. 



LE IAIN MAC-AOIDH. 

Math mo chioutan gu saor dhomh, 
A tha lionmhor is uamharr', 
'Dhe, air sgath an Fhlr-shaoraidh, 
'Dhoirt mar iobairt 'fhuil uasal. 

Dion mi 's gleidh o gach cunnart, 
Doirt spiorad nan gras orm; 
'S dean mo ghlanadh gu h-iomlan 
'N tobar iocshlaint na slainte. 

Uean do ghloir-sa mar chrioch dhomh, 
Dean mo riaghladh gu grasmhor, 
'S tu an Cruthaighear siorruidh, 
'Rinn 's a dhealbh le do laimh mi. 

'S moch a threig mi do shlighe, 

u bheil m' fhiachan gun aireamh; 
h ri toillteanas Chriosda, 

Is na iarr aig mo laimh-s' iad. 

Dean mi reidh ris na 'phearsa, 
Thoir gu comunn a ghraidh mi; 
Cuir an aireamh an treud mi, 
'S mis' a chaora 'bha caillte. 



Rugadh Iain Mac-Aoidh ann an Cataobh 
mu 'n bhliadhna 1695. Bha sgoil mhath 
aige, agus bha e na dhuine fiosrach, diadh- 
aidh, measail. Sgriobh e moran de laoidh- 
ean gasda laoidhean a bha gle fheumail 
ri 'n latha fhein. 



AN M-lii.K.n 49 

AN AI8EIBIGB 



ii II.MMIMOII \i \ I:\I.\IK. 



\a 'slmidh aij_ r dra laimli Atliai ta 

( YiiK-l ! r iMMiin, 

A cue Miii'..- sagai t ;MI L'mmh 

A dheMMChadfa nm_diarlid dl>iiinii. 

Ach thig an t-aiu '>:m div Mac l)he, 

Creidibh mi un - tior, 

Le rniltibh mile 'dh-Hinfflibh treun 

'Thoirt oirnn breitu do reir ar gnionih 

f 
Seidear an troiupa 'n M ^u h aid 

Leis na h-ainglibh 's aille snuadli; 
.Eiridh na mairbh an aird ') 'n inc. 

Is gabhar cunntas o na chuan. 

Liubhraidh an uaigh na fhuair i fein, 
Cba bhi neach de 'n treud air clmll, 

Nochdar iad uile 'm fianuis De, 
'S e Mhac fein a's breitheamh u"ii. 

Bidh iadsan soilleir aim an sin, 
Mur slmlus dealr-i'-}) ;. n dreaoh 

Th-ig Criosda nan coinnimh le gean, 
'S bidh sith an comunn nan ceart. 



Tha na rannan so air an tabhairt seach- 
ad mar tha iad ann an Co-chruinneachadh 
Mhic Gillios, a chuireadh am macli 'sa 
bhliadhna 1786. Cha 'n fheil iad am Imrd- 
achd cho math so ann an Sar-obair nam 
Bard. Tha 'm facal trompa cha 'n e 
tromb a ciallachadh trombaid. 



RANNAN O LEABHAR MHIC 
MHUIRICH. 



An d' fhajj thn sliylic .sjrhorm nan spcur 
A mliic gun bheud a's orbhuidh ciubh ''. 



;">0 R ANN AN O LEABHAR MHIC-MHUIRICH. 

Tha dorsan na h-oidhche dhuit reidh 
Agus pailliun do chlos 'san iar. 

Thig na stuadhan mu 'n cuairt gu mall 
A choimhead fir a's aillidh gruaidh, 
A togail fo eaga.1 an ceaim 
Ri t' fhaicinn cho aillidh ad shuain. 

Theich iadsan gun tuar o do thaobh, 
(iabh bhusa cadal ann ad chos, 
A ghrian, is bill 'sa maduinn mhoich 
Do 'n speur o d' chlos le aoibhneas mor. 



mile solus bogbe suas, 
Ri biim fhuaim sheitnh nan clarsach grinn, 
'S biodh solas an balla nan sbuadh, 
Thill Fionn nam buadh le cliu gu 'bhir. 

Tha comhsbri Cham inn fada uainn, 

Mar fhuaim nacli cluinnear leinn ni 's mo. 

Togaibh a bhaird a chiuil, an duan, 

Thill gaifigeach treun nam buadh le'shlogh. 

Mar sin bha facail Ullainn chaoin, 
Xuair bhill an sonri a raon nan briabh, 
Le urla laisbe suas le agh, 
'S le leadan brom a b' aillidh ciabh. 

Bha clogad gorm mu cheann an b-suinn, 
Mar neul nach brom air gnuis na grein', 
Nuair bhios i falbh na h-eideadh ceo, 
'S a feuchainn leibh a soills' 'san speur. 

Bha 'ghaisgich chalm' an deidh an briabh, 
'S bha fleadh nan sligean fial' an aird; 
Thionndaidh an laoch bu chiuin 'san b-sibh, 
Is dh' iarr e fonn o bheul nam bard. 



Rugadh Seumas Mac-Mhuirich am Baid- 
eanach, 'sa bhliadhna 1738. Fhuair e ard 
ionnsachadh an Oil-bhaigh Abereadhainn. 
Anns a bhliadhna 1760 chuir e am mach 



1)0 MMK. DOMII.NAI.I. M \< M.M Ml.. "> I 

'l.-illi :>iiii an; iJi-uil.i. a liiia a I'-if a liaidll 

uimidlili;:. Cbaoohatle'M bldiadlma 17%. 

liha Ian di- bhan larbd ajjn- nu 'fhcal 
s-n-iobhaidh .s 



OIJAN DO -Mlllt. DO.MI1NALL 
MAC NK.U'AII, 



I.K KKAIl CIII.INN-NODIIA. 

'S 6 Mai^'list ir Dnuilinall Maxt-Xcacail 
An ^ai-u- a (i li rmhraiy 'tha rtjaohdinlior: 

-'I' an "i-iiajli an caclidi'aidh 
"IMiii^- frarhdadli do 'n daonnunn. 

An nair lilia Alltaimi fo lighe 
Aig fear nu ceil^c , Mac-Iain, 
( haidh tu n'u calm uiiu ad uidliiin 
'S thug thu rithis suor i. 

Bha na Caidliril ai<j,' Mac-Iain 
Mar ;i uali, 

'S tusa mar Dhaibhidh 'n d.-a^l (thridhe 
O righe nan caorach. 

Xuair l)lia sinn idle fo nihasladh 
(Inn aird 'sa chruinne Mliol as duinn, 
'S tu tharr 'sa chumasg gu tapaidh, 
Agus thachd thu 'n craosaii . 

'S aim bha sinn uile mar bhalbhaio, 
No duin' air am biodh glas-eharbaid, 
Gus 'n do chuir thu umad t' armachd, 
Guineach, gailbhe.ach, faoghluimt'. 

Nuair a bheachdaicli thu mu ? n cuairt duit, 
'S nacli deachaidh do tliaic n d' o-liualainn, 
Clmir thu spraic ort ris a chruadal, 
'S bhuail thu steach do 'n chaonnaig. 



52 DO MHR. DOMHNALL MAC-NEACAIL. 

'S mor an t-eibhneas 'bh' orm ri 'fhaicinn, 
Gach leuni 'thug thu air an t-Sasnach, 
Is tu 'g eirigh air le d' ch^san 
Ann an clais an .-olaich. 

'S mall leam gach filidh 's luchd-foghluim, 
Feadh Galltachd, iniiis, is mor-thir, 
Nach d' rinn rann no grinneas rosg dhuit 
'Chur an do gu 'sgaoileadh. 

Cha mho a fhuair iad de chridhe 
Dol 'sari tuasaid n Mac-Iain, 
Ged is iad a fhuair an ruigheachd 
Le fitheach nan aoirean. 

Ged tha ar oolaisdean oirdheirc 
Fo dholaidh sgoileam is oilbheum, 
Cha do chronaich iad an lorg sud 
Coirheadh a bheoil sgaoilte. 

'S tus' an t-aon duin' ann an Albainn 
Dhe 'n d' rinneadh umpair na h-arguin; 
Chaidh t' ungadh mar rogha seanachaidh, 
'S dhearbh thu gu neo-chlaon e. 

'S iomadh pears-eaglais ro sgairteil 
B' ionnan 's an dreag leo gu 'm faicteadh 
Do leabhar eigseach nan t' asguidh, 
Le 'n gealtachd roimh 'n bhlaomair. 

Nam biodh Mac-Cailein na 'Ghaidheal 
Mar na h-athraichean o 'n d' fhas e, 
Bheireadh e baile, no dha dhiu, 
Ri do laithean saor dhuit. 

Nam biodh Righ Deorsa na 'shuidhe, 
Mar bu deonach leatn a ghuidhe, 
Bheireadh a Mhorachd dhuit luigheachd 
Bu chubhaidh dhuit fhaotainn. 

'Righ, nach mise 'fhuair an comas 
Duais thoirt duit air son na comain, 



DUAKAO, 53 



An niaiu " '"hii" ail an ulluinii, 
'S lui -Immalta maoin (limit. 



Diiinlinall Mar an t Sanii. 

Qhlinn-Nodha a-.'-n- o6MinoiniiicUi Chloinn 

.in I Saoir, CatnOO*, ni<_rli":m Ffar Dhail 
an EBaSa, a<_;-ns lilia ami inhac al^e, Scuina^. 
Ku^adh Scnina^ inn '11 hhluuUma 17-7- 
Kha c na sgoileir math a.u"-- "a '(Uniiiu- 
ti. p-^radi. (Mi.- Anna, ni^hean do Dhoiin- 
achadh Caimbal, Fear Bharra-Challtninn, 
airns piiitliar do Chailein < Jhlinn-Itilthair. 
Bha sia niic agus triuir nighean aige. 
Chaoohail e 'sa hhlindlma 1799. 



DUANAG 



I.K IAIN MAC MHURCHAIDH AN CINN-TAILE. 

Thogainn fonn, fonn, fonn; 

Dh' eireadh fonn orm ri 'fhaicinn. 

Thainig litir bho Iain Peutan, 
'Chuir ^ibhneas air fear nach fhac i; 

Beagran de mhuinntir mo dhuthcha 
'Triall an tubh am fuigh iad pailteas. 

Far am faigh ;,inn de gach seorsa 

'N t-sealg a's boidhche 'tha ri 'fhaicinn. 

Oheibh sinn fiadh, is boc, is maoisleach, 
'S comas na dh' fhaodar 'thoirt asda. 

Oheibh sinn coileach-dubh is liath-chearc, 
Lachan, sioltaidheau, i* irlas-gheoidh. 

ftheibh sinn bradan ugus ban-iasg, 

'S glas-iasg ma 's e 's fhearr a thaitneas. 

'S fhearr dhuinn sin na bhith fo uachd'rain, 
'S nach fuilingeadh iad tuath bhith aca; 



54 CUMHA. 

'Ghabhadh aim an ait an t-seoid 

An fc 01 ge !./ ...... ci, t.pi >ig u pheui,.ii,i. 

'Ghabhadh ann an ait an diulnaich 
Siochair sgiuganach 's e beairteach. 

Falbhamaid le beannachd Dhe leinn, 
Triallamaid gu gleusda, sgairteil. 

Falbhamaid uile gu leir, 
'S gur beag mo speis do dh' fhear gun 
tapadh. 



B' e Alasdair Mac-Rath ceann-cinnidh 
Chloinn Mhic-Rath 'sa bhliadhna 1662. 
Bha e posda da uair agus bha naoi mic 
aige Donnachadh nam Pios, Iain, Alas- 
dair, Domhnall, Gillecriosd, Fearchair, 
Murchadh, Ailein, is Uisdein. Bha mac 
aig Fearchair do m b' ainm Murchadh, 
agus bha mac aig Murchadh do 'm b' ainm 
Iain. 'S e Iain so, Iain Mac Mhurchaidh, 
a rinn an t-6ran. Bha e na 'dhuine gasda 
agus na 'bhard gle mhath. Thainig e do 
dh- America mu 'n bhliadhna 1774. 



CUMHA. 



LE NIALL MAC- AN- ABA. 

Do Mhartuinn Martuinn, do 'm bu cho- 
ainm Martuinn Mor a Bhealaich. 

Nam b' fhear facail no dain mi . 

Bho'n la thiodhlaiceadh Martuinn 'sa chill, 

Mar chuimhneachan bais ort 

Bheirinn greis air do nadar math inns'. 

Cho fada 's a b' eol dhomh 

Bha gach teisteanas mor air do thi; 

'S mairg fin' as an d' fhalbh thu 

'S a liuthad deagh ainm air do ghniomh. 



. i \iii\. 

\S o6ir illiiiinli lal.hairt ii-. 

AlUl an t.Hx.-arli IIP. -.hi-Jinarhai- 'thnirt 

bbuam, 

Mil 'n ng inlii-,11. Mi-hail, rhliuih-arh, 

I.M| air jlilillaii I >i lliaiu. 
<Ju 'n pobb siltt-ach jju siubhlarh 
A tuitcain lihd sliiiili-an dhaoin' uai.sl', 
Mho 'n la Ylniir iad 's an uir thu, 
\iiii am t'-is lihd nach liii^- thu a -na-. 



Hu tu 'n j^'asan iir<> lapach, 
Cu '11 riilih n>u'ha ^a-li mai^' ort. a laoich; 
Nam ha treun anus an fheachd thu 
Hhiodh tu ainmt'il mar ghaisgeaob ai<^ 

daoin'. 

'S inairj^ a Miajzi-adh an dorn ort 
Xan ciiiivadh tu 'n t.'-racliil ^a thaobli; 
( 'ha n -l>h ft-ar a thoirt cuis dhiot, 
Mar mo hharail, an tnlih so de 'n chaol. 

Gaol peathar, gaol brathar, 

Canl athar is niathar run cheist, 

Gaol mna oig a^us leannain 

Mar nach faodadh iad fhalach no chleith, 

Jaol na innatha ? thug cioch dhuit . 

'S mu 'n ^hniomh sin cha b' aireach i 

dheth; 

Bha sud agad a Mhartuinn, 
'S tha iad uil' air an cradh as do leth. 

'S beag an t-ionghnadh do mhathair 
'Bhi gun aighear, gun slainte, gun sunnd; 
[sa suilean bhi dortadli 
Ri sior shileadh nan deoir os do chionn. 
(Jur h-i naidheachd na Ciadain 
A bhrosnaich gu liathadh a ciil, 
Mu 'n fhiflran ghlan, chiatach, 
Dha 'n robh tuigs' agus riaghailt mhic 
Diuc. 

'S beag an t-iongnadh do cheile 

A bhi airsnealach, eisleineacli, tinn; 

'S a bhi trie ort a' smaointinn, 

'S a bhi 'cadal gle aotrom ga chinn. 



56 CUMHA. 

Chaill i companach guailne 

'S an robh tuigs' agns uaisle mhic righ; 

Our a h-iomarl bean uasal 

A bha caoidh an fhir shuairc 'tha ga dith. 

'S ann an toiseadh a gheamhraidh 

A fhuair do dheagh chleamhnan an sgath; 

Chaill iad ceile na baintighearn, 

Ort bha 'n aghaidhgun sgraing air dheagh 

dhreach. 

An am cruinneachadh nan uaislean, 
Ort a thigeadh gach tuairisgeul ceart, 
'S tu Ian modh agus eolais 
An am suidhe mu 'n bhord ann an sreith. 

Bu tu marcach nan steud-each, 

Cha robh 'n taobh-sa Dhuneideann na b' 

fhearr; 

Gu 'm bu tlachdmhor thu 'd dhiollaid 
Air each cruitheach nior briagha 'chinn 

aird, 

'Nuair a bhiodh tu air Ghalltachd, 
; S tu gu 'm buidhneadh an geall leat thar 

chaich; 

Bu ioat urram gach reise, 
'Fhir iiihoirmhacant' bu bheusaichegnaths. 

'S mor an naidheachd am bliadhna- 
Gu bheil La -hasa riabhach gun cheann; 
Ge b' e rachadb ga fiachainn, 
Tha a seol'tan 's a riaghailt air chall, 
Tha a h-uaislean 's u h-islean 
A sior-ionndrainn an t Li rein a bh' ann. 
Ged a rinn mi sud innse, 
Cha do chuir mi ceann-crioh air mo 
chainnt. 

Co a sheall ann ad aodunn 

Nach deanadh deagh fhaoilte ri d' ghnas. 

'S mor na bh' ort de luchd ionndrainn 

An am suidhe 's a chuirt 's an taigh bhan. 

Bha do ghnothaichean seasmhach, 

'S gu 'm bu lionmhor ort teisteanas ard; 



CUM ii \. 57 

I Mi' t'lin.i; tliu nil.- ial ;LM ria^hailt 

Mar a dhi-anadli in-:u-li iarraidh niiinli 'n 



Bha tliu fo'.diaiiitrarh, laidir. 
Bha thu iri-cal, 1 al.harhdarh, riiiin; 
Divarh an t -ainhraidh mar -hiinadh ort, 
I'lia rulili .linneart no fu:i.-lil aim ad 

ghnui-. 

Fiamh a uliairr ail' do mhula, 
'S 1. 11 phailt blaths ann an sealladh do 

shul, 

'S mor an leon 'thug do blias 
As a mhuinntir a dh' fhag tliu 's an Dun. 

Ciod a bhuaidh a bh' air duine 

Xadi robh suas riut bho d' mhullach gu d' 

bhrtig*. 

Bha thu macanta, siobhalta, 
Cha togadh tu strith 's an taigh-6sd'; 
I.an de chcill is de ghliocas, 
Lan de dh-eolas 's de thuigse 'bha mor; 
Cuimhneach, seulltuinneach, riunail, 
'S cha robh mealladh aiu briathraibh do 

bheoil. 

'S ann na laighe gun eirigh 

Tha 'm fear mor nach d' rinn eucoir air 

neach ; 

Gu 'n robh tuigs' agus reusan 
A streup riut le cheile mu seach. 
Hha thu ceannegalach, treubhach, 
Bu leat urram nan ceud air an fhaich'; 
Bha thu modhail, Ian eolais, 
Is a h-uile ni coir ann ad bheachd. 

Bha thu caoimhneil gun ardan, 

'S tu a sior chur do chairdeis an liad; 

Bha thu iochdmhor, ro bhaigheil 

Ris gach duine 'bha 'n sas agad riamh. 

'S i mo bharail gu laidir 

Gu bheil t' anam Ian shabhailt' aig Dia; 



58 BRIATHRAN FHINN T HI FEARGHTTS, 

'S iomad beannachd le durachd 
'Bha, 'n uair dh' fhalbh thu, gu 'chuirt 
leat a' triall. 

Bha thu 't iasgair 's ad shealgair, 

Gun robh cuimse gun chearb ann an 

laimh; 

'S i do shuil bu ghlan dearcadh, 
Gas thu dhireadh 's a dh' astar nam beann. 
Anns a h-uile deagh chleachdadh 
Bha do shuil is do thlachd gu fior theanii; 
'S bho 'n la 'chaidh thu fo 'n fhuar-lic 
Tha do chairdean bochd truagh dheth mu 

'n call. 



BRIAIHRAN FHINN RI FEAR- 
GHUS. 

Bha Fionn agus a naimhdean mu choinn- 
imh a cheile. Ghairm Fionn air Fearghus, 
a mhac, agus chuir e air ceann an t-sluaigh 
e gu dhol a sios do 'n bhlar. Labhair e ris 
aims na briathraibh a leanas: 

C' ait a bheil an og iolair fhu aim n each 
'Bu tartrach sgiath am feachd a chruadail. 
Cha b' fhbthnan le 'n lo sgaoil thu 'm blar, 
'S cha bu lorg leinibh do shleagh ad laimh. 
Chi mi orra colg a chatha; 
'S leats', a mhic, an diugh an latha. 
Lub an t-uaibhreach 's na buail am fann, 
'S am fuil a mhiodhair na truaill do lann. 
Mur tuit na trein cha 'n eirich do chliu, 
'S taibhsean nan speur gu d' cheum cha 

dig dluth. 
Caomhainn an lag, ach an aghaidh an 

laidir 
Bitheadh mar dhoire ri theine do ghair- 

dein. 

Mar ghaoth gu seideadh na caoire 
Bidh mo ghuth-s' air an raon so lamh riut. 
Bho "Shean Dana." 



OtfBXK no 'N I.IIKI.IN. 59 

il SKIN DO'N GHREIN AN AM 
ELRIGH. 



A .j-lii i.-i;i H8 li ;_ rnliai< im-, 'i t u 'g &rigb 
Ail .-li-il.litil.il suir lr d' chiiililian aillidh, 

! s ail ceuman <i. th.-.u-hd air an annarh, 

, ra'-rhan inrar >a ^-lilt-anil n 
Tn.iinh dhriiu-hd nan caoin t'hfas tha 

croitiu uamr 

Ag en iuh a -uas gu bras ad chomhail, 
Is tilidh bhinn nan coilltcan t'a-ail 
A cur failt' ort gu moch le 'n oran. 

Ach c' ait a bheil air sgiathan siubhluch 
Koiinh ghloir do ghnuise triull na h-oidh- 
ohe! 

Is c' ait a bheil aig duibhr' a comhnuidli, 
Is uanili chi>;i ( -h nan rrultan soillseach ? 
'N trath leanas tu 'n ceuman gu h-uallach, 
Mar shealgair ga 'n ruagadh 's na speman; 
Tims' a direildli nan aonacli an la, 
\S iadsari air beanntan fas a leutnnaich. 

'S aoibhinn do thriall a sholuis aghmhoir, 
A sgaoileas le d' dhearrsadh gach doinionn, 
Is rraiseach do chleachdan dliith 6r-bhuidh 
A stiiimli siar 's do dlioigh ri pilleadh. 
Le seachran an dall cheo na h-oidhche, 
Cha <;lilacar thu a chaoidh ad chursa, 
Is doinionn dhoirbh nan cuantan gabhaidh 
Cha seid le 'n neart gu bratli o t' iul thu. 

Le gairm na ciuin mhaidne bidh t' eirigh, 
Is do ghnuis fheillidh 'dusgadh sonais, 
A fogradh na h-oidhch' o gach aite 
Ach suil a bhaird nach faic do sholus. 
Ach mar ta mise, a ghrian mhaiseach, 
Bidh ti.a-a tli.<tlia t, ant'hann, aoslmth; 
Do shiubhail mall 'ad cluiaii t 'sna >peuran, 
Do shuil gun leirsinn 's tu a t' aonar. 



60 IS LUAINEACH M' INNTINN AN NOCHD. 

Do ghnuis bidh doilleir mar a ghealach, 
Do shlighe cha lean thu 'sna speurau; 
Binn chaismeachd na maidne cha chluinn 

thu,' 

Bidh tu mar shaoidh gun luaidh aireirigh. 
An sealgair seallaidh 'n ear o 'n leacain, 
Ach cha 'n fhaic e 'teachd t' aogas sgiamh- 

ach; 
Bruchdaidh a dheoir 's e pilleadh fo 

smalan, 
' 'A mhadaidh mo ghraidh, threig a ghrian 

sinn." 



Tha na rannan so air an tabhairt bho 
"Shean Dana" Mhic-a-Ghobha. Cha 'n 
fheil fios co a rinn iad; ach tha e Ian 
chinnteach nach do rinn Oisein iad. Ge 
b'e co a rinn iad 's e 's docha gu '11 deach 
an deanamh fada mu 'n do rugadh an 
t-Ollamh Mac-a-Ghobha. 



IS LUAINEACH M' INNTINN 
AN NOCHD. 



Is luaineach m' inntinn an nochd, 
Ge beo mi, cha bheo mo thlachd; 
Mo chridh' air seargadh am uchd, 
'S trom dubhach m' inntinn gu beachd. 

Is amis an araieh so shios 

'Tha bhean 's meachair, min-gheal cruth: 

Deud air dhreach cailce na beul, 

Bu bhinne na teud a guth. 

Mar chobhar an uisge ghloin, 
Mar eala ri uisge mear, 
Mar chathadh-cuir air uchd sleibh 
Bha '11 leug mu bheil mi fo smal. 



CUM 11 \. 

l',u inhin 'i I'll iiili..lliar :i -nil 
I',, inhal' air nadi l>rii<-lil;i<!li IX 

Mi mar an aurami <learg, 
Air l:i-;ulh mar illn-alMi an 

Meoir fhionna air lilm-un l.an'. 
lYM solui^ a I)' aillc Miuadli: 

Ochan nan och ! V oruaidh an caa 

An grailh thug mi lh' i r'a luai.lh. 

Cha diricli mi aonach no bi-inn, 
Mo clifiim air lu-arhudh tii; 
Aiuhrar clia <li<j; air m.> ^hniiis 
Gus an dean an iiir mi slan. 

Mar ^liraiune mulluich na deis, 
Mar ghaUan 'sa clioill a fas, 
Mar ghrein u folacli nan reul 
Bha thu feiii am measg bhan ailt'. 



61 



CUHMA 

Do Mhr. Domhnall Mac-Neacail, a chaoch- 

ail 'sa bhliadhna 1802. 

A neonan bhan a 's alllidh snuadh, 

Gu cairdeil sgaoil 'mach thar na h-uaigh'. 

An so tha slut' an laoch bha treun; 

Bu mhor a uihath 's bu bheag a bheud. 

Tha cheolraidh bronach air gach taobh; 
Cha chluinn iad tuill' a chomhradli gaoil. 
Na 'chadal trom tha 'in fiubhaidh coir, 
Bu ghrinne beus 's bu chaoine gloir. 

Cha 'n fhaic an t-aineol tuill' a ghnuis, 
A sgaoileadh fuachd 's a ghluaiseadh run. 

Tha 'n "-aire blath 's an fhailt' gun fheall 
Air caochladh dreach 's an cleaclul an 
chall. 



62 CUMHA. 

'Nis faodaidh 'm fear a thig an cein 

A sgeul a dhathadh reir a bheus', 

Bho 'n dh-innseadh dha gu 'n d' threig am 

beul 
A mhaoladh gath na teanga breig'. 

Thig, 'fhir a shiubhleas thar an raoin, 
Is faic an crothan boidheach aoil; 
Rach agus doirt an sud do dheur, 
Oir b' airidh e-san 'tha fo 'n fheur. 

Eoin bhinne 's moiche 'dhuisgeas fonn, 
Taoniaibh an so bhur ceolan trom, 
Is biodh bhur guth gu tiamhaidh trie; 
Bu bhiun a bheul-san tha fo 5 n lie. 

A ghrian a's aillidh ceuman shuas, 
Do ghathan blatha doirt mu 'n uaigh; 
Bu shamhl' do dhearrsaidh cridh an trein 
A chi thu 'n so fo smachd an eig. 

A bhean na ceill' a 's caoine snuadh, 
Na biodh do dheoir a ruith cho luath, 
Cha mhair an cadal so a chaoidh, 
Is chi fhathast run do chridh'. 

Seadh, chi thu e 'san t-saoghal chian, 
Mar dhearrsadh grein' nach caochail sian; 
'N sin sguiridh bron is sileadh dheur, 
'S cha sgar am bas sibh 'chaoidh o cheil'. 

A chlanu mo ghraidh a 's aille dreach 
Na biobh an comhnuidh choir nan leac; 
Ged chaill sibh athair baigheil. ciuiu, 
Tha agaibh fhathast reul gu 'r stiur'. 

'S ni 'n alladh ghlan gun smal, gun smiir, 
A dh' fhag e air an taobh so 'n uir, 
Fior chairdean duibh 's gach ait an teid; 
Cha 'n eagal duibh, 's leibh gradh nan 
speur. 



N I7I801 

Oran an Uisge-bheatha. 

,.,. |; w, , M.I. M \. I \IN MUM IM..II A1N. 

m ..jri-h anna a mliaduiiin lh ..ml. 
ni il..l am madi UH in' sheiffob 
Gu 'M l' tha. -hair MgUeST ya-'la riiim, 

'S bu chart hannarh a -h.-ana.-ha-. 
Nuair thaitinn fh-ara< -rlmil-a-hil rium 

(in Miiurartarh li-i^ illT fhall.h mi: 
Thug e-sau liharr an ratliad mi, 

'S dli' t'l'a^ >i :m gnothach ainmeiL 



Ged dh' fhalbh mi air an turus ud, 

Air in' urras 1. ha mi 'amaointinn 
(,u 'in 1m mhatli an trarna-lli dhomh 

Nan tarainn a hliith saor uaith'. 
Thachnir -uid ! 'diainlt-an ris 

Dh' am 1)' al.hai-t ;. l.hith 'n gaol air, 
'g cho fad 'sa mhaireadh fairdein dhaibh 

Bhiodh pairt deth air a thaobh-saa 

Nuair bha mi greis na 'chomunn 

Bha mi 'n -in a togairt falbh as, 
Ach fhuair mi e cho caoimhneil 

'S gu 'n do dh' fhoighneachd mi de b 

ainm dha; 
Thuirt esan, dean air t' athais 

Is glaodh fhathast air an t-searbhant 
Thig 's lion an soitheach solasach, 

Am fear tha 'n st6p mar ainm air. 

Ghnog mi mas a ghurraich, 

'S chuir mi cuireadh air an t-searbhant ; 
Smaoinich mi o'n dh' fhuirich mi 

(iu 'm faighinn bun a sheanachais. 
Dh' fhaighneachd mi co 'shloinneadh dha, 

Ged cheileadh e de b' ainm dha, 
Is thuirt e rium gu faoilteach, 

Cha bhith aon diu ort an dearmad. 

Ma tha thu 'g iarraidh eolais orm, 
'S gu bheil thu feorach m' ainme, 



64 ORAN AN UISGE-BHEATHA. 

Gu 'm faigh thu fios mo shloinnidh 

Le bhith uine bheag na m' sheanachas. 

'S mi mac na poite duibhe, 

'Bhios na suidh' am bun a ghealbhain; 

'S e 'n t-eorna buidh' a 's athair dhomh, 
'S i 'n atharnach mo sheanamhair. 

Ma 's e 's gur tus' an urra sin 

Is curaidh fearail calm' thu. 
Cha 'n fhaca mi fear eallaich 

'Bheireadh barrachd ort an Albainn. 
Gu dearbh bu deagh fhear-gnothuich thu, 

'S bu chomharraicht' air falbh thu; 
Bu dannsair math le fidhil thu, 

'S nad shuidhe bu tu 'n seanachaidh. 

Bu mhath air cheann gach feum' thu, 

Bha thu treubhach gun bhith cearbach; 
Bu trie thu air na feilteachan, 

Bhiodh speis dhiot aig luchd-bargain; 
Cha bhiodh ait an suidheadh iad, 

Nach guidheadh iad fear t' ainm' ann; 
'S tu b' fhianuis air an cumhnantan, 

'S bhiodh trian de 'n chuis na t' earbsa. 

Bu leoghann treubhach, sgairteil thu, 

Cha robh thu lag no leanabail; 
'S mur biodh iad ga do bhaisteadh, 

Gu 'm biodh cuid dhe d' bheairtean 

ainmeil. 
Dbuisgeadh tu na cadaltaich 

'S gun lagadh tu 'm fear amasguidh; 
Is dheanadh tu 'm fear lapach 

Chur an staid an fhir bu mheanmnaich'. 

De 'nis is aite fuirich dhuit, 

No bheil do bhunait dearbhte ? 
No 'm bi thu aig daoiri' uaisle, 

Mar a bha thu uair dhe t' airnsir ? 
Is minig a bha fuaim ac' ort 

Gad chur an cuachan airgid; 
Bhiodh uisge teth is fuar aca 

Ri truailleadh do mhac-meanmna. 



>' 

Cliu 'n fhuiliii^ ia<l an 'Ira-da mi, 

Tlia ail-!., ae KgOl anMiarr 
<ia "n lionailli Iri- an -tataluchd; 

Tha in' t'liailradli -a r> >huarbh leo. 
Clia li-ij: iad liall nan lathair (liom 

Bho 'n tlia mi 'ta> an All>ainn: 
'S fen IT lion is ruina \s bninndaidh leo, 

'Tlia tigh'nn a nail thar fairge. 

Cur triiothach tlia ro chruadalach 

Ma chumar bhuainn do ohdmhradhj 
Gu 'n deid a chuis bho eireachdas 

Ma cheilear air an st&p thu. 
Do ghlasadh ann an seileirean 

Gun choire tha e neonach, 
'S gur h-iomadh fear a theireadh 

Nach bu bheag air thu na 'sheomar. 



Rugadh Raonall Domhnallach Raonall 
Mac Iain Mhic Eoghain an sgire Mhinjr- 
inis 'san Eilein Sgitheanach. Bha e na 
'dhuine geur deas-chainnteach, agus na 
dheagh bhard. 



Marbhrann do Thomas Friseal. 



LE MB. SEUMAS MAC-ORIOGAIR, D. D. 

Air Fonn- Mac-Griogair a Ruadh-Shruth. 

Lion mulad ro mhor mi, 

Cha tog ceol e o m' inntinn; 
Chuireadh caidreach mo sholais 

Fo na foidibh gu h-iosal. 

Bha do chridhe ro bhlath dhomh, 
'S e mo chradh thu bhith dhith orm; 

Co a lionas dhomh t' aite 

'Measg na dh' fhag thu 'san tir so. 



66 MARBHRANN DO THOMAS FRISEAL. 

Bu trie ar n-uaigneas an seomar, 

'S bhiodh ar comhradh gun mhiothlachd; 

Cha bhiodh sgannal no sgleo ann. 

'S bhiodh an comhnuidh gradh Chriosd 



Bha thu measail mu 'n reachd ud, 
'Chuireas peacaich fo dhiteadh; 

'S cha b' ain-fhios dhuit an cleachdadh 
'Chuireas dreach air a Chriosdaidh. 

Bha thu misneachail, dana, 
Bha thu laidir 'na t' inntinn; 

Cha bu toil leat an t-ardan, 
Is cha b' aill leat e 'chinntinn. 

Bha thu uasal na d' bheusaibh, 
Bha thu eudmhor mu 'n fhirinn; 

Bha thu foghainteach, treubhach 
'Nuair a dh' eireadh an strith aic'. 

B'e do ghnath mu 'n do theasd thu 
Bhith ri d' dhleasdanas sinte; 

Anns gach dreuchd san do sheas thu 
Bha thu freasdalach, cinnteach. 

Lamh 'thogail nan salm thu 
An taigh-searmain na sgire; 

'Chuireadh 'mach iad gu dealbhach, 
Gun chearbaich, gun diobradh. 

Ann an cleir is an seisein 

'S trie a sheas thu droch shide; 

Ursainn-chatha na h-eaglais' 

'N aghaidh beagnair luchd mioruin. 

'S trie a dh' fhuiling thu 'n cul-chainnt, 
Dh' fhag do ghiulan fo bhinn iad; 

Dh' fhag do chaithris is t' umhlachd 
Goirt, ciuirte 'n an cridh' iad. 



OKA 67 

Fas do theaghlaich bu mhiann leat 
Anns nil diaiihm-hd narh .liol.aii ; 

Chlearhd tiui ucinulh 'n -im ti:unn< 
(Jun a shianadh gu diomhair. 

'S iomadh Sabaid 'thug teist ort 

Nach robh leisge no sgios ort, 
Ann an teugasg dhaibh cheisdean 

N an leas as a Bhiobull. 

Bha thu caoimhneil ri d' nabuidh, 
Thoill thu 'ghradh is a shiochainnt; 

Bha thu fialaidh mu t' fhardaich, 
Bu mhath 'phairteachadh bldh thu. 

Sheas thu gnothach na duthcha 

Le Ian churam 's le dichioll; 
Ma 's ann air breth no air " Jury," 

B'c do run a bhi dileas. 

Nam biodh do shliochd a bha craiteach 
An la dh' fhag iad 'sa chill thu, 

'Leantuinn t' eiseimpleir alainn, 
'Scab' fhearr dhaibh na miltean. 



Oran 

Do Chalum Caimbeul, Tighearna Bharra- 
mholaich, agus Fear Bhaile-Phetris, an 
Tireadh. 

LE GILLEASBUIG MAC-PHAIL. 

Luinneag. 

Togamaid fonn 's neo-throm gu'n togamaid, 
Togamaid fonn le furan gu eislean, 
Togamaid fonn 's neo-throm gu'n togamaid. 

Gu ma slan do na h-uaislean 
Air Di-mairt a rinn gluasad 
Le an sgioba math, fuasgailteach, 
Deas, cruadalach, gleusda; 



68 OBAN. 

'Dhol air tir anns an Oban, 
Far an cruinnich iad comhla, 
Air an tarruinn gu h-eolach 
Ann an ordagh fo 'n eideadh. 

Cha 'n fheil leithid bhur caiptin 
Furasd' fhaotuinn air chneasdachd, 
Fear a ghiulain is fhasain, 

Fear a chleachdainn 's a cheutaidh, 
Fear ard aignidh 's a chruadail 
'S e nach tilleadh roimh fhuathas, 
Gu 'm bu ghaisgeil a ghluasad 

An am bualadh nan geur lann. 

'M Barramolach do staoileadh, 

'S aig do mhac gum biodh t' oighreachd, 

'Fhir a fhuair do chuid saibhris 

Saor bho fhoill is bho eucoir. 
Gu bheil t' fhearann fo dhion duit 
Le bann daingeann bho 'n righ air; 
Is bha barantas cinnteach 

Aig do shinnsireachd fein air. 

Tha thu spioradail, meanmnach, 
Foinnidh, daicheil, deas, calma; 
Tha thu smachdail, neo-chearbach, 

'S mi gun earbadh a d' threinid. 
Bhiodh na Frangaich fo airsneal, 
'S tu ga 'n ruagadh 's ga 'n sgapadh, 
Is ga 'm fagail fo d' chasaibh, 

'S iad gun chlaisteachd, gun leirsinn. 

'S truagh nach glacadh tu 'm posadh 
Baintighearn' eibhinn Ian storais, 
'S i am lolachd 's am foghlum 

Anns gach doigh air do reir-sa. 
Is nan deanadh i arach 
Mac a thigeadh a t' aite, 
Bu toilinntinn le d' chairdean 

'S leis na Gaidheil gu leir e. 



ORAN. 

Ann ;ul lh:'ll:i m<r rioiuhach 

Chril.htradll rrnl i-, .',1 tiolia 

..ighrar ' toiliimtinn 
!>, trarh in air a n'-ir -in. 
Hhiiidh daoin' uai-lr ^adi latha 
A tiuh'nn ort as gach rathad, 
'S dhrant' 1 s')lus am Ix-atha 
An taigh tathaich nan ceudan. 



Cha 'n o chuirm pun an 

'(iheibheiulli aoidneari nui !' 

l^hiodh a bhranndaidh gu 'r deoin aim, 

'S sibh ag 61 aic^i cheile, 
'S ui?ge-beatha nain fcadan, 
'Nl na fearaibh a leagadh, 
'S a bheir bodaich gu beadradh, 

Is gu freagairtean geura. 

'S iomadh botul a thraighteadh 
Leis a chomunn chaomh, chairdeil, 
De 'ji leann fhallain, mbath, laidir, 

Ann am fardach na feile. 
Gu 'm biodh iomairt gu diaii ann 
Air na cairtean 's na dlsnean, 
Agus seirbbisich dhileas 

A sior-dhioladh luchd-feuma. 



Oran 

Do Dhonnachadh Ban Caimbeul, Tighear- 
na Loch-nan-Eala. 

LE SEUMAS MAC-OILLESHEATHANAICH. 

Gu ma beairteacb, sean, buadhmhor, 

An t-6g uasal gun mheang; 
Chaidh mi 'shealltainn Di-luain ort, 

'S b' fhaoilidh 'fhuair mi do chainnt; 
Sar cheannard an t-sluaigh thu 

Ga 'n cur suas ann an camp; 
'S ann dhuit bu duthchas an cruadal 

An am bualadh nan lann. 



70 ORAN. 

'S e mo run an t-6g sgiobalt 7 

Dha 'n dig biodag ghlan, uir, 
Agus paidhir mhath phiostal 

Mar-ri crios nam ball dluth, 
'S claidheabh caol nan tri faobhar 

Air do thaobh 'chosnadh cliu. 
'S tu 'n leoghann armailteach, curanb' 

'Bhuidhneadh urram 's gach cuis. 

'S ann ad cheann a bha mhisneach, 

'S ann ad chridhe 'bha 'n reachd; 
'S ann ad shuil a bha 'n leirsinn, 

'S ann ad bheul a bha 'n smachd, 
Ri am cruadail no feuma 

'S ann ort a dh' eireadh an gart; 
'S beag an t-ionghnadh leinn tein sud, 

'S iomhaigh trein ort le tlachd. 

Marcaich' sunndach rian seang each, 

A b' aotrom, eangarra leum, 
Cruidheach, aigeannach, meanmnach, 

A b' fhior mhearachdasach ceum. 
Nuair bhiodh each a dol tharba, 

'S iad le gealtachd gun fheum, 
Dh' fhanadh tus' ann ad dhiollaid 

Air thus chiad a cur reis. 

Mac an athar 'bha cliuiteach, 

'S a bha fiughantach, fial, 
An am seasarnh na curtach 

'Bhuidhneadh cuis am measg chiad ; 
Uasal, iriseal, baigheil, 

Sud a b' abhaist da riamh ; 
Ursann-chatha nan Gaidheal 

Anns gach aite ga 'n dion. 

Guidheam buaidh agus piseach 
Air an t-sliochd 'tha na 'dheigh; 

Saoghal fad an deagh onair, 
Agus sonas d'a reir 

Air oighr' 6g Loch-nan-Eala, 
Nach toill sgainneal no beurn, 



ORAN. ' 1 

'S t' aghaidh aobhach is t' ailleac hl 
A toirt barr air a cht'-il. 

'S tnor an oiuvir dl.a d' dhuthaich, 

S mor an cliu dha d' chuid tuath, 
Fhad 's a dh' fhuir'eas tu aca 

'Bhith ga t' fhaicinn cor uair, 
Nuair a theid thu do Shasunn 

Thu thigh'nn dachaidh le buaidh, 
'S gun do leithid ri 'fhaotuinn 

Air aon taobh dhinn mu 'n cuairt. 

Gun do leithid ri fhaotuinn, 

Ann an aobhachd no 'n dreach, 
Thall no bhos mu na caoiltean; 

Bu tu 'n laoch 'dhol am mach. 
'S beag an t-ioghnadh gu cinnteach 

Thu bhi rioghail a* d' bheachd, 
: S gur a h-ogh' thu do Dhughall 

'Bhuidhneadh cuis an am feachd. 

An am cogaidh no sio-chainnt, 

An am strlthe no m6id, 
Gur a h-iomadh fear ullamh 

'Bhiodh le ghunn' ann ad ch6ir. 
Nuair a ghlaodhteadh lann tharia, 

Bu ghrad i 'n tarruinn 's gach d6rn ; 
'S ann le cruadal do ghaisgich 

'Chluinnteadh sracadh air fe6il. 

'S nearachd baintighearna pheucach 

'Gheibh bhuait speis mar mhnaoi phosd', 
Is gach buaidh 'th' ort mar threun-fhear, 

'S gach bith 'tha 'g eirigh mu d' shroin 
Eadar braighe Loch-Eit', 

Do theaghlach fhein, 's Loch-an-Eoin. 
Dhuit bu duthchas an Eala, 

'S i bho shean ann ad ch6ir. 

Calpa cruinn ann an osan, 

Troigh nach dochainn am mang, 

Ceum brisg aotrom neo-thuisleach, 
Beul nan sgudalach cainnt. 



72 ORAN. 

Suil a's aobhaiche sealladh 
Fo ohaol mhala gun sgraing, 

Is gruaidh dhearg mar an caorann 
Air bharr aotrom nan crann. 

Bha thu ardanach, beachdail, 

Rioghail, reachdmhor gun taing, 
Seasmhach, cinn teach ri t' fhacal 

Ged nach glacadh tu peann. 
'S mor an uaisle 's an t-urram 

'Tha air tuineadh ad chom; 
'S ard a chraobh as an d' fhas thu, 

'S gur a laidir a bonn. 

Sin a' chraobh a's mor onair, 

'S lionmhor sonas is buaidh, 
'Chraobh a's seasmhaiche duilleach, 

A's boidhche cum' agus snuadh. 
Tha slat am bliadhna na 'mullach 

A's laidir fulang ri fuachd, 
'S a barr air lubadh le ubhlan, 

'S cha b' e 'n sugradh am buain. 

Na faiceam t' fhearanri gun oighre, 

Na do bhaintighearn' ri bron. 
Tha gach duin' ann an gaol ort 

Le miad t' aoigh 's tu cho og. 
Biodh do mhac ann ad dheoghainn 

Gabhail liubhairt 'sa choir; 
Fear an ionad an athar, 

'S gach aon rathail ri 'bheo. 

Ach cha 'n urrainn mi innseadh, 

Na tha 'm inntinn ga d' reir, 
'H-uile buaidh a tha 'fas ort 

Ann an abhachd 's an ceill. 
Tha gach ni 'tha ri 'inns' ort, 

Sin an fhirinn gun bhreig, 
Mar chleiteig shneachda ri gaillinn 

'Tigh'nn o anail nan speur. 



OEAN CONN8ACIIAIIMI. 73 

Oran Connsachaidh Eadar Fear 
agus Bean mu 'n Ol. 

LE BARBARA FHRI8EAL. 



Is trie ag am hare sios mi, 

Laii miotihlachd mu fhear mu thaighe; 
Ach ma chaidh thu 'm fiadh orm, 

M bhriathar cha mhath an naidheachd. 
Gu 'n d' fhalbh thu moch Di-ciaduiti 

Dh' 61 liiMia do Bhail' na h-amhunn; 
'S gu 'm faodadh tu bhith lionte 

Is naraicht' air miad do phathaidh. 

Ma 's tu bha 'cumail feill ann, 

Bu gheur thu gu gnothach tapaidh; 
'S ma 's tu a bha ga h-eigheach 

Bha feum ort ann o chionn seachdain, 
A cumail sluaigh ri 'cheile, 

'S na ceudan diu ann ri 'm marcaid; 
'S an am dhaibh a bhith sgaoileadh 

Gu saoithreachail a toirt pas dhaibh. 

ESAN. 

O, fire-faire 'Bharbara, 

'S mi-dhealbhach dhuit a bhith fanaid, 
'S mi 'g 61 do dheoch-slainte 

'S gach ait 'sam biodh i ri 'ceannach. 
O'n a dh' fhalbh gach tabhairn, 

'S gach pairtidh 'bh' ann o chionn tara- 

uill, 
'S mithich teannadh lamh-riut, 

Bi Kaighail ri duine falamh. 

ISE. 

'S mi nach h-fheil ga t' iarraidh, 
Cha 'n fhiach learn do chaitheamh- 

beatha; 
Gu 'm faoduinn-sa 'bhith eolach 



74 ORAN CONNSACHAIDH. 

Mu 'n phoca nach deanadh gleidheadh. 
Sud an rud a leon mi 

Mo st6ras 'bhith feadh nan taighean, 
Ga chaitheamh leat gu ropach 

An stopan de 'n uisge-bheatha. 

ESAN. 

A bhean tog dhiom de d' thuaileas, 

Cha chualas gu 'n robh mi misgeach; 
Is bheir mi rogha duais' dhuit, 

'S na luaidh e ged tha mi 'nis ann. 
Nuair 'thachradh rium fir aoibhail 

'Bhiodh caoimhneil rium le 'n cuid licair, 
Mur ceannaichinn fhln 's mur paighinn, 

Cha b' airde na 'n ceard am meas mi. 

ISE. 
O ! cha do dh' iarr mi riamh ort 

'Bhith crion ann an aite duine, 
Ach 'bhith mar fhear de chach 

Ged bu chart a bhiodh air gach urra. 
Ach on 's e t' fhasan-s' paigheadh 

'S gach aite 'san dean thu fuireach; 
'S giorra gu mor 'bu chara dhuit 

Tamh am mach air do thuras. 

ESAN. 
'Bhean tog dhiom de d' ghoraich', 

'S mi br6nach an deidh mo dhibhe; 
'S daor an ceannach dhomh-s' 

Air do storas na ni thu bhruidhinn. 
Cha 'n fhaigh thu fear gun duais bhuait 

'Theid suas air Bealach-an-ruighe; 
'S ma 'chuireas tu a sios fear 

Gu 'n iarr e ort airgiod dibhe. 

ISE. 
Is mor a b' fhasa dhomhs' 

Airgiod stoip 'thoirt do mo sgalaig 
Na thusa a bhith 'n comhnuidh 

An seomrichean 'g 61 nan galan. 



RAINN I).. MIIA< -(.III.". \IK. 75 



O'll tll.'l tllll M illlllilH- 

Ch.-i I. it choir (limit u Uiith ri breamas, 
A cur cuid dhaoine coire 

ruiche anus gach bail-ill. 



Rainn do Mhac-Griogair. 

LE MR. 8EUMA8 MAC-GRIOOAIR, D. D. 

Tha mo chiabhan air glasadh, 

'S mo ghruaidhean air casadh; 

Gu bheil fiaras is airsneul ga m' leon. 

Mi bhith 'g iargain a chinnidh 

Gus an trialladh gach filidh 

A rinn m' arach 's mi 'm ghille beag 6g. 

Bu sibh m' airm, bu sibh m' aodach, 

Is mo chuilbheirean caola, 

Is mo bhoghachan daor' air dheagh neoil. 

'Dheagh Mhic-Griogair nam bratach, 

Gan robh gliocas is pailteas, 

Tha thu 'n ciste chaoil ghlaiste fo 'n fh6id. 

B' ann dhe d' fhasain air uairibh 
Crun datht' 'thoirb do Ruairidh, 
Agus aodach ur, uasal, mar ros. 

Nuair a dhlreadh sibh 'm bruthach 

'S a ghlaodh' sibh barr giubhais, 

Gu 'm biodh luchd nan ad dubha fo leon. 

Bha mi 'n lathair an latha 

'N robh do bhraithrean is t' athair 

Far an d' fhag sibh nan laighe luchd-chleoc. 

Ann an geata Rois-Duibhe, 

Far an do sheasamh do bhuidheann, 

'S iad gun eagal, gun phudhar, gun leon. 



76 GLEANN-A-MAILIDH. 

Luchd bhualadh nam buillean, 

Jar 'm bu chruaidh air each fuireach; 

Jiu leibh uachdar is urram gach gleois. 

JS e bu dual dhuit o d' sheanair 
Bhith gu buaidheil, deas, fearail; 
Ann an cruadal gu 'n leanadh sibh 'n toir. 



1 laghannan cruaidhe a bha an 

aghaidh Chloinn-Ghriogair a chur air cul 
sa bhhadhna 1734. Ghabh na Griogaraich 

& l KI? O ?? fl feln ' Ai a cheart am 
ghabh 824 dhiu ri Iain Mac-Grioo-air an 
Lanraic mar cheann-cinnidh. Chaochail 
an tnath so sa bhliadhna 1852. 'S ann an 
sin a rinneadh na rannan a thus 1 sinn 
seachad. 

Gleann-a-Mailidh. 

LE CAIPTIN PADRUIQ CAIMBEUL. 

Fagaidh mi 'm baile 'san t-samhradb, 
Is theid mi do 'n ghleann againn fhin ; 

h tilhdh sinn dhachaidh 'sa gheamhradh 
A chumail nam Frangach bho thir. 

'S ann againn tha 'n gleannan 'tha uaig- 

neach; 

Cha 'n fheil cho neo-luaineach 'san tir, 
Cha 'n fhaicear leinn duin' ann ach buach- 

aill', 
Is brogaich a cuartach' na frith. 

Ni sinn ann cur agus cliathadh, 

'S cha treabh sinn am bliadhna le crann; 
A mhaduinn bidh againn gu iasgach, 

'S am feasgar gu nadhach nam bean. 

Gheibh sinn ann cnothan is caorann, 
Is gheibh sinn ann braonain gu leoir; 



MAK1UIKANN. " 

U'nlh dearcagan-tithirh :iir f ranch ann, 
'S rlia t'-iil *iim 'n traigh inhaoraich ri 'r 
beo. 



Bha Padruig Caimbeul na 'chaiptin 
an Reisiiiu-iil Dnil.h. Bha e na shealgair 
mhath. Chaochail e aig Gearasdan 



ro 



Ionar-L6chaidh 'sa bhliadhna 1816. Cha 
do ph6s e riamh. 



Marbhrann do Chalum Ruadh 
Mac-Coinnich. 



LE BUAIRIDH, A BHRATHAIR. 

'Righ, gur mis' 'tha bochd, truagh, 

Is trie deoir air mo ghruaidh, 

'S mo is trie mi ri luaidh mo dhoruinn; 

'S mi ri cumhadh 'n fhir ruaidh, 

'Dh' fhag mi thall thai- a chuain, 

Far nach cluinn mi, a luaidh, do ch6mh- 

radh. 

'S e mo chridhe 'tha bruit', 
Is trie snigh' air mo shuil, 
Is thuit m' inntinn gu turs' is br6n dhomh. 
Is ann agam 'tha 'm fath, 
'S mi a chaill mo dheas larnh, 
Mo thasgaidh, 's mo bhrathair ro mhath. 

Aona bhrathair mo ghaoil 

Dh' fhag cho muladach mi 

Is nach urrainn dhomh inns' mo dhoruinn. 

Is ann dhomhsa 'tha buan, 

'H-uile mionaid is uair, 

A bhith cuimhneachadh buaidhean t oige, 

'S cha 'n fheil lighich' fo 'n ghrein 

A leighiseas mo chreuchd; 



? 8 MARBHRANN. 

Cha dean sin ach Mac Dhe na gloire. 

Brio n a thainig gun dail 

Ortsa sumanadh bais 

Thuit mo chridhe gu sail mo bhroige. 

Sud am bas 'thig gu teach 

Air sliochd Adhaimh fo leth; 

Rinn an namhaid air creach le seoltachd 

Mur b' e 'n Ti le 'mhor ghras 

A rinn seasamh 'n ar n-ait, 

Bhiodh sinn uil' aige bathte comhla. 

I ha mi 'n dochas, a ghraidh, 

Gun d' rinn creideamh thu slan 

Anns an Ti 'sa bheil fath ar dochais. 

Cha 'n fheil teagamh 'nam chridh' 

Nach fheil t' anam an sith 

Mar-ri ainglibh a seinn nan oran. 

Bu mhi 'n t-Oisein bochd, truagh, 

'S mi a dh' fhaodadh a luaidh, 

Gu 'm bu diombuan neo-bhuan do sheorsa. 

.Kha md foghainteach, garbh, 

'S bha iad math air ceann airm, 

'S bu mhath cuid diu gu sealg fear cr6ice. 

Uhunriaic mise thu-fein 

Uair nach faicinn air feill, 

No 'n co-thional nan ceud aig 6rdagh, 

Fear 'bu smearaile ceum, 

Air an rathad lorn, reidh, 

'S tu a gluasad fo t' eideadh Domhnaich. 

Thigeadh feileadh nam ball 

Mu na cruachain 'bu trom, 

'Se nach feumadh bhi gann na 'dheanamh, 

Gartan craobhach, caol, datht', 

'S osan gearr de 'n chlo bhreac, 

Bho laimh taillear 'bu mhath gu 'fhiaradh 

Air an iosgaid ghil, dhluth, 

'Bu ro-shoilleir fo 'n ghlun, 

Air an dearcadh gach suil air lianaig: 

'S cha bu chladhaire thu 



MAIU'.HKANN. 79 

Nu.-iir a diuirt' thu gu d' uhiil, 
'S cliu i-'l.h taisu na.l <rhnui- <_ni stnochd- 
udh. 

Mo ghradh an spalpaire griim 

Air an lai-jheadh na rainn, 

Air nach d' rainig an aois mhor bhliadhn- 

aibh; 

Dha 'n robh cridhe neo thoinnt', 
Leis nach d' rugadh an fhoill, 
1 'ail-teach, furanach, foirmail, fialaidh; 
Fear fior mhodhail 's e ciuin, 
S iiamhaghair'airaghnuis, 
'S e 'na labhairt cho muint' n niaighdmn; 
Ann an cruadal 's an turn 
'S tu nach teichcadh air chul, 
'S bha thu fearail an cuisean saighdeir. 

Gur h-e 'n t-eug 'bha gun bhaigh, 
Bhuail e palsaidh 'nad laimh, 
'Chaidh le suraanadh bais ga t' iarraidh; 
Is maor le 'n d' theidear an t-aog 
Nach gabh cumha no els, 
Ach 'bhi umhailt' gach taobh gan larr e; 
'S maor e 'bhagras gach righ, 
Anns gach cath agus strith 
'Chumadh cogadh fad mhiltean bhadhna. 
Tha e treun aims gach blar, 
Is lann gheur na dheas laimh 
Do'm feum uile shliochd Adhaimh striochd- 
adh. 

Bho 'n a sheol mi thar cuain^ 
Do 'n tir iomallaich, fhuair s', 
Fhuair mi carrachdainn cruaidh gu leoir 

innt', 

Bho 'n dh' eug Mairi mo riiin, 
'S a chaill mi fradharc mo shul, 
'S mor gu 'm b' fhearr learn bin n duthaich 

m' eolais. 
Gu bheil m' aigneadh gach uair 



80 ORAN. 

} 'Ruith an null thar a chuain, 



11 beo C e Um halUim RUaidh ' s nach 
'S mi mar dhuine gun cholg 
l)e an spuillbeadh 'chuid airm 
8 gur h-e cumha nam marbh k leon mi. 

Tha gach fear 'thig as ur, 

G inns' a chorr dhe do chliu 

De na thainig an tubh s' tfcar f ttirge . 

S bidh gach fear a dh' fhan thall 

Lur an aonta na 'cheann 
Nach deach aon n i 'chur meallt' ad mharbh- 

rann; 

A laoich mhisneachail, threin, 
l>ha n robh gliocas le ceill 
Anns gach subhailc 'bha ceutach, ainmeil; 
Nis on bharc ort an t-eug 
Thuit an cul as mo sgeith 
S mi gun bhrathair fo 'n ghrein bho 'n dh' 
inalbh thu. 



Oran 

Cr abhart, a Tireadh 

agus a rinn 



LE GILLEASBTJIG MAC-PHAIL. 

Fonn: Air tuiteam am chadal. 
Gu 'n d' fhuair mise sgeul 
;Thug toilinntinn dhomh 's eibhneas, 
o a neartaich mo speiread 

Na 's treine na bha mi; 
Sgeul 'thug gu bhith 6g mi; 
An aois chaidh air fogradh, 
S cha dig i ga m' ch6ir, 

Sin mo dhochas gu laidir; 
An apis ghreannach, shuarach, 
Bho n dh' fhogair mi bhuam i, 



ORAN. 81 

( lu 'in hi mi gle ualladi 

'I >. MII* n id -ii :i^ m.-ir a b' abhaist; 
'S e 'n sgeul a dh' fhag aiit mi 

(in lihi-il an 



Thar sailo 'tigh'nn duchaidh 
A dh' fhaicinn a chain lean. 

A Dhomhnaill gur toil leinn thu, 
Slainte gun ghainne dhuit, 
Solas nach teirig dhuit, 

'S eireachdas laitheil. 
Gnuis thaitneach a chiataibh, 
Cridh' flathail na fialachd; 
lochd 's beannachadh Dhia ort, 

'S deagh riaghailt a' fas riut. 
'S beag ionghn' thu 'bhith fiaohail, 
Cha choill' 'san robh crionach 
Bho 'n d' rinn thusa clnntinn, 

De 'n fhior fhuil a's aird' thu. 
'S fuil rioghail gun truailleadh 
'Tha 'direadh mu d' ghuailibh 
Na 'sruthain mhear' uasal, 

'S cur uabhair ad nadur. 

A Dhomhnaill na 'n digeadh tu 
Thogadh mo chridhe, 
'S cha tuiteadh e rithist 

'S an tilleadh am bas e. 
Gu 'm bithinn cho eutrom 
Ri eun air a sgeith 
No ri bradan a leura 

A dh' aon bheum as an t-saile; 
Le agh a bhith 'faicinn 
'N 6ig shiobhalta, thlachdmhoir, 
Dheas, fhirinnich, thaitnich, 

A's fasanta gnath'chadh. 
Gu 'n c6mhnadh Mac De leat 
'S gach ait anns an deid thu, 
'S tu 'gluasad gu speiseil 

'Sna ceumaibh a dh' aithneadh; 



82 



ORAN. 



Gu'm biodh e ga do stiuireadh 
A dh'ionnsuidh do dhuthcfca, 
An tir 'sam bu du dhuit 

Bho thus a bhith statail; 
Lan airgid is storais 
'S gle phailt de gach se6rsa, 
Gu'm faiceam an t-6igear 

A's boidhche 'measg Ghaidheal; 
Cridh' glan mar an daoimean, 
Is t' aigneadh Ian soillse 
Mar ghrein shoilleir, chaoimhneil, 

A' boillsgeadh air faire; 
Gur h-iomadh oigh cheutach 
'Tha 'suil riut mar cheile, 
'Si 'n te 'gheibh dhi fhein thu 

'Bhios eibhinneach, aghrnhor. 

Nan digeadh tu dhachaidh, 

'S gu'n ceannaicheadh tu fearann, 

'S gu'm fanadh tu mar-ruinn, 

Bhiodh aighear 'san aite. 
Do chairdean gu leir 
Tha fo churam mu d' dheibhinn, 
Is eilean Shemeuca 

Lan eucailean basmhor. 
Gur cliu an t-og meanmnach 
Bo'n chearn so de dh'Albainn; 
'S nan deanainn an leanmhuinn, 

Gu'm b' ainmeil do chairdean. 
Na Crabhartaich mheanmnach 
A's trie chaidh a dhearbhadh, 
'S na Leathanaich ainmeil 

'Bhiodh garg amis na blaraibh. 

Gur daicheil am pears' thu, 
'S tu alainn ri t' fhaicinn, 
'S do nadur 'toirt barrachd 

Air 'n t-sealladh 'th' aig each ort. 
Craobh eireachdail, ur thu 
An garadh nan ubhlan, 
'S na measan a's cubhraidhe 



CUM HA. 83 

a h-anl-niheoir. 
Ar ceol, 's ar n-ol tion thu, 
"S ;u tobraichean fior uisg' 
A rhaisgeadh ar n-iota-lli 

'N deidh sgios agus failinn. 
Do 'n chuid a bhiodh tinn dhinn 
Ou'm biodh tu 'nad iocshlaint; 
Nan digeadh tu 'n tir [rahor. 

Cha 'n fheil cridh' nach biodh agh- 



Cumha do Chlann Baillidh 
Thireadh. 

LE GILLEASBUIG MAC-PHAIL. 

Fonn: Mort Ghlinne-Comhann. 
'N Aird-nan-Cros tha 'n sgeul tursach, 
'S tha sin bitheant 'tigh'nu ur ann an 

drasd. 

Fhad 's a mhaireadh na daoine 
Thig fiosrachadh daonnan mu 'm bas, 
Gus na theirig iad uile 
Ach an t-aon tha 'sa chunnart 'n robh each. 
Is gu 'n c6mhnadh Mac D leis 
Gach aon rathad a theid e gu brath. 

Gu 'm b' iad sin na fir smearail, 

'Bha gu foghainteach, fearail, neo-chrion, 

'Bha gu misneachail, dana, 

Is nach tilleadh roimh namhaid gun sith. 

Gur h-e ghiorraich bhur laithean 

Cho ro dhlleas 's a bha sibh do 'n rlgh, 

'S aird' ur beachd an am cruadail, 

'Chuir cho trie ur luchd-fuath' air ur tl. 

Bu laoch calm' thu, '(Jhilleasbuig, 
An am cruadail 's tu 'sheasadh ri feum; 
Is aig Admiral Nelson 
Gu 'n robh moran de mheas ort thar 
cheud. 



84 



CUMHA. 



Dhearbh thu cuid dhe do ghaisge 
Nua, r a chuir thu suas batraidh leat fein, 
fe tu n gmlan a t' achlais 
L6id a chuireadh fo shac a dha dheug. 

De na gunnaichean moran 

Bha thu tarruinn na dh' fhoghnadh gu tlr 

'Dlreadh chreagachan arda, 

'S tu cur romhad gach namh thoirt fo 

chis. 

Nuair a chuir thu na 'n ait iad, 
Is gach ni mar a b' aill le luchd-strl 
Chuir sibh seisd ris a bhaile, 
S dh' fheum e geilleadh gu h-ealamh le 'r 

gniomh. 

Nuair bha crioch air a chumasg 

Is a fhuair sibh gach duirie fo gheill, 

Ghabh thu dh' ionnsuidh do luinge, 

'S gu 'n do chuir thu 'mach foil air do 

bheul. 

Leis mar sgain thu do chridhe, 
'S truagh a dh' fhag thu do chinneadh ad 

dheidh. 

Thainig sparrag am inntinn, 
Is cha 'n urrainn mi inns' ort beachd-sgeul. 

C'ait an robh ann an Albainn _ 
Cha bu mhearachd sheanachas 's e fior 
Leithid Dhonnachaidh 6ig Chaimbeil 
Na chomanndair an armailt an rlgh, 
Anns an Spain a toirt 6rdaigh 
Air gach ni mar bu ch6ir 'chur an gniomh. 
b e gu 'n leanadh an ruaig orr', 
Is nach tilleadh gun fhuathas ri 'linn. 

Ghabh do naimhdean sar bheachd ort 
Ann an toiseach a bhaiteil 'dol sios; 
Bha iad faireil 's gad chuallach 
Mar gu 'm bitheadh ann buachaille dion'- 



CUMIIA. 85 

C.habh i.-id cothrom gu h-uairm-:i.-li 
Air ti^hiiui nni 'n cuairt .limit :i n-l. 

art fudair is liuiitlhe 
Gu 'n do rinn iad do bhualadh to 'n chich. 

Thuit thu 'n sin, 's gu 'm b'e 'n diubhail, 
Bha na Gaidheil gu tursach ;ul dht-idli; 
'S fad' ;i chluiiint' iad a gairiirh, 
'S iad mar uain 'bhiodh gun mhathair air 

threud. 

Aca fein a bha 'n riasan, 
Chaill iad urrainn gu 'n tiarnadh bho 

bheud; 

Dha 'n robh comhairle 's riaghailt, 
Mnran tuigse 's deagh chiall air a reir. 

Thuit thus' Alasdair alainn, 

Ann an cogadh na Spaine le cliu; 

Bu tu 'n t-og a bha ceutach, 

Mar mhac-samhailt do 'n ghrein bha do 

ghnuis. 

Cha do sheall ann an aodann 
Aon nach dugadh dhuit gaol, is gu 'm 

b' fhiu; 

Fear do ghiulain 's do nadair 
C'ait an robh ann san aite bho thus. 

'S beag an t-ionghnadh do mhathair 
A bhi eisleineach, craiteach, gun neart; 
Fhuair i riasan no dha air, 
Ged a thigeadh a gabhadh mu seach. 
Ach cuid mhor dheth thigh'nn c6mhla, 
L)h' fhag sin ise gun treoir, air bheag math; 
'Nis cha dean i car eibhinn 
Mur a gluais i air eiginn le bat'. 

Tha do mhuime bochd, cianail, 
Gur trie snighe nan diar air a gruaidh, 
'Caoidh an ailleagain chiataich 
'Bha i 'g altrum tri bliadhna le uaill. 



ORAN GAOIL. 

Dh' fhalbh a h-aighear 's a solas, 

Is 'nan ait thainig bron is droch shnuadh: 

Bidh a cndhe dheth craiteach, 

Gus an deanar a caradh 'san uaigh. 

Gu bheil t' oide gu deurach, 

8 beag an t-ionghnadh dha fern a bhi ann, 

S a chul-taic' an deidh 'fhagail 
Nuair a thigeadh air cas a bhiodh teann 

fc> tu gu 'n dugadh a nuas e, 
Dh amdheoin islean is uaislean 'bhiodh 

ann; 

Ach cha dean thu sin tuilleadh; 
Dhuinne 's brdnach bha cumasg nan lann. 

Dh' fhalbh na fiurain dheas 6g' ud, 

S cha dean mise 'n toirt be6 le mo chainnt; 

Chneidh a's uire 's i 's craitieh', 

jhalbh am flur bharr a gharaidh na 
dheann. 

'Chraobh bhios trie air a rusgadh 
Theid a cnodhan no h-ubhlan air chall- 
Gur h-e crionadh a's du dhi, 
Cha dig snothaichean ur oirr' ach mall. 

'S ionnan sin 's mar tha 'm Baillidh 
' air 



Aig an rioghachd bha mal air, 

gu 'n do rinn e a phaigheadh gu daor. 
Ona n e airgiod no airneis 
A thoirt seachad a dh' fhag e Ian ghaoid, 
Ach na gaisgich ur, aluinn 
Thuit an cogadh a chraidh air an taobh. 
-- * --- 

Oran Gaoil. 

Is ann feasgar Di-haoine 

'Dh' fhalbh mo ghaol thar a mham, 
Nuair a ghabh mi mo chead diot, 

Bha m' aigneadh fo phramh, 



OEAN GAOII,. s " 

Ort a bhruadair mi 'm chadal 

Air lota 's taigh Mum: 
'S iniaii- a dliuisM- m i 'sa tnhaduinn 
Bha thu fad' bliuain, a ghraidh. 

Ach ged chaidh tu orm tlmiris 

Gur mor mo bharail 's mo dhuil 
Gu'n till thu rium fhathast 

Le aighear 's le muini. 
Gu'n doir thu bho'n chl&r mi 

Le ceutadh 's le cliu; 
'S nach doir thu cion falaich 

'Nighean barain nodiuc'. 

Cha ruig thu leas a bhi 'm barail 

Gur h-e do bharantas cuil, 
Bbeireadh dhonihs' a bhith 'm barail 

(lu'm bu leannan dhomh thu. 
Ach thu bhith 'shiol nam fear mora, 

'S tu cho boidheach 's cho cuimt'. 
'S mi gu'n deanadh do phosadh 

Ged bhiodh do st6ras air crun. 

Ach mur h-fheil do ghaol agam 

Tha mi fad' ann an call; 
'S mor is misde mo phearsa 

'N gaol beachdaidh so bh' ann. 
Ged bu leamsa de bheairteas 

Siorrachd Pheirt 's Innse-Gall, 
B' fhenrr learn cumhnanta t' IhacaiJ 

Na gach pailteas fo 'm laimh. 

'S ma 's a beag leat mo thochradh 

Gu bheil m' fhortan aig Dia; 
Gur a lionmhor mo chinneadh 

Gus na shireadh tu 'dhiol 
Ma 's e lughad mo nithe 

A bhrisd orm do ghradh, 
'S mairg mis thug cion falaich 

Dhuit-sa thairis air each. 



BROSNACHADH CATHA. 

'S daor a cheannaich mi 'n grinneas 
Jbsna air mneal do lamh; 
Nuair a chunnaic mi'n gille 
Chaidh mi 'n iomairt mo bhais, 
Le ro mheud 's thug mi thlachd dhuit 
Leig mi seachad orm each; 
S tha mi 'g inns' ann am chomhradh 
Gur tu-s', a Dhomhnaill, mo ghradh. 

Tha e air a radh gur h-ann do Dhomh- 
nall Bonn Bhoth-Fhionntainn a chaidh an 
t-oran so a dheanamh, agus gur h-i nighean 
do thighearna Ghlinn-Moireastaina rinn e 
Bi a chlarsach inneal a lamh. 

Brosnachadh - Catha Chlann- 
Domhnaill. 

LE LACHAINN MOR MAC-MHUIRICH. 

A Chlanna Chuinn, cuimhnichibh 

Cruas an am na h-iorghuill, 

Gu airneach, gu arronnach, 

Gu arach, gu allanta, 

Gu athlamh, gu arronta, 

Gu allmhara, gu arachdach, 

Gu anmhorach, gu aon-innt'neach, 

Gu ar-meineach, gu anamanta, 

Gu ascaoineach, gu airfideach, 

Gu allta, gu anabarrach, 

Gu ann-meinneach, gu an-glonnach, 

Gu amteasach, gu anmhurrach, 

Gu arm-leonach, gu acfhuinneach, 

Gu arm-chreuchdach, gu aigeantach, 

Gu ailgheasach, gu agarach, 

Gu aghmhor, gu abarach, 

Gu airbheartach, gu ath-bhuilleach 

Gu aii-dligheach, gu ath-mhilleach, 

Gu ainmeil, gu allail, 

Gu ardanach, gu ath-sheallach, 



nil. . AN >\MIII:\III. 89 



(in ann j^huth.idi, aon-chridbeaob, 

Aoil-^li IK -ith( -adi, all M mad hai-li. 



Cu urrantil, gu i 

Cu ur-dilra-adi, gu uail>hiva<-h. 

(iu uil'-fheargach, gu uaill-fhrartach, 

du nrchoideach, gu uamha^adi, 

Gu urrasach, j^u urnniiadi, 

Gu ur-ioi-gi-arh, ^ r ii iiadidaruch, 

Gu ur-mhaillraeh, gu uchd-anladi, 

Gu uidhimicht', ,t;u u^lidarra<-h. 

Gu upairneach, gu ur-ghleusiich, 

Gu ur-bhuileach, gu ur-sjM-all.-n-li. 

Gu ur-labhrach, iir-lamhad), ur-neartmhor, 

Gu COsiKidh na cath-laraich 

Ri bruinne bhur biuthaidh. 

A Chlanna Chuinn Cheutchathaich, 

'S i 'n ; s nair bhur n-alhncuch'ii'lh, 

A chuileinean confhadhach, 

A bheithrichean buininta, 

A leoghannan lan-gasda, 

Ouchonaibh iorghuilleach, 

De laochraidh chrodha churanta 

De Chlannaibh Chuinn Cheutchathaich, 

A Chlanna Chuinn, cuimhnichidbh 

Cruas an am na h-iorghuill. 

Bruinne, the breast, front. Biuthaidh, 
a formidable foe. Confhadhach, furious. 
Bunanta, strong. Onchu, a wolf. 



Rinneadh am brosnachadh-catha so 'sa 
bhliadhna 1411. Tha sruth gasda de dh'- 
fhacuil ann, ach cha 'n fheil moran de 
bhardachd ann. 



Thig an Samhradh le 'Bhruthainn. 

Thig an samhradh le 'bhruthaiiin ; 

'S thig a chubhag a Eirinn; 
Thig gach ian bharr na machrach, 



90 THIG AN SAMHRADH. 

'S iad an taice ri 'cheile, 
'Dheanamh ciuil air na crannaibh 

Is air bharraibh nan geugan; 
Ach tha mis' is mo leannan 

A sior thearmadh bho 'cheile. 

'S mairg nach iomraich an copan 

Sumhail socrach 's e dearlan; 
Cha b' e sin a rinn mise, 

'S arm a bhrisd mi fein beam as. 
Gur h-e 'n t-iomadaidh uaigneas 

'N i de 'n ionracan meirleach; 
Chuir sud rnise gu saothair, 

'S tha e daor do mo chairdean. 

'Ghruagach aillidh an leadain, 

'S mi gum freagradh dha t' 6rdadh, 
Ann an glaice nan creagan 

'S aim am preasaibh beag' boidheach. 
Aig a mheud 's thug mi ghaol duit, 

Gun do dhaoine bhith deonach, 
'S mi gun laigheadh n d' thaobh 

An gleannan caomh nan laogh oga. 

Cha deid mise do 'n chaisteal 

No an taice ri 'm failteachd; 
Ged bhios piob ac' is fiodhull 

Agus binneas na clarsaich, 
Cha 'n fheil ceol tha fo 'n athar 

Nach bi feitheamh mo ghraidh-sa. 
'S truagh, a righ, gun bhith mar-riut, 

Gheug nam meall-shuilean tlatha. 

lha mo mhaighstir ard, priseil 

Fo mhighean 's fo ghruaim rium, 
Is cha deid mi na 'shealladh 

Mim dig ruthadh a ghruaidhean. 
Gur h-e sgeula na dunaidh 

'Fhuair sinn uile 'sail uair so; 
'S aim a dh' iarr e le gradaig 

lad ga m' spadadh le luaithe. 



nil.; AN s.vMHKvmi. 91 



\S in:iiriT n.-H-h -' alla-lh 

Air n;i iiinat hail.h ra 'm b6ldhchld 1 
Mini galiha Hi ' '|ihi-:i"idh, 

An CHI Maohaci air p.-adh. 

Tha :i Mmai.lh -iii all fid ..ii' 
lllillh gil sorhararh, ir..ra.'h; 

s e u.o ;_:h. -alia. Ih v ni;ir tfaoohnuih 
A chmii-li aii-neo 'm 



Ochain, ochain, mar tha mi, 

'S goirt mo chradh 's mi fo mhulad; 
Tha mo ghruaidhean air seacadh, 

'Cuoidli luu-h faic mi mo chruinneag. 
Ach cha 'n urrainii mi t' aicheiulli 

Ged a dh' fhagainn an cruinne. 
'S truagh, a righ, ntxch bu bhas dhomh 

Air na traighibh gun fhuireach. 

Och, is truagh nach bu bhas dhomh 

Nuair bu phaisdean beag 6g mi. 
MUM do dhearo mi air t' aodann 

Is nach faod mi do phoeadh, 
Troigh chruinn am broig chumhainn, 

Do 'm bu chubhaidh bhith sporsail, 
Fo do chalpannan mln-gheal, 

Troigh nach Islich am feoirnein. 

Uilleim Oig Abarardair 

Bu tu 'm baillidh gun trocair, 
Nuair a dh' iarr thu mo spealtadh 

Eadar eich Mhic-an-T6isich ; 
Mo thoirt timchioll a chabhsair 

Gun mo chairdean a' m' ch6mhdhail. 
'S mor gum b' fhearr a bhith 'm Flanras 

Na bhith 'n lathair a mh6id sin. 



A reir innse sgeoil cha robh aig Fear 
Abarardair ach aon nighean. Fhuair an 
gille-stabaill aige trom i. Bhagair e gun 
sracadh e an gille as a cheile eadar da 



CUM HA. 



each. Dh' mnis an nighean do 'n ghille 
mu n chunnart anns an robh e, agus thus 
e a chasan as. Sparr Fear Abarardair a 
nighean ann an seombar agus chum e ann 
i gus an d' fhuair i bas le mulad agus 
brisdeadh-cridhe. 



Cumha 

MHIC-DHOXNACHAIDHGHLINNE-FAOCHAIN. 

Ho, gur mi 'tha air mo leonadh, 

Na i ri ri ho ro; 
Ho, gur mi 'tha air mo leonadh, 

Na i ri ri 's i ri ri ho ro. 

Bho latha blar Inbhir-L6chaidh; 
Bha ruaig nan Eirionnach doite, 
Thainig do dh' Albainngun stcras, 
A bha dh' earras air an cleocaibh. 
Thug iacl spionnadh do Chlann-Domhnaill- 
Mharbh iad m' athair is m' fhear-posda, 
^8 mo thriuir mhacanan grinn oga, 
'8 mo cheathrar bhraithrean ga 'n stroic- 

eadh, 

'S mo naoidhnear cho-dhaltan boidheach 
Loisg iad mo chuid coirc' is eorna. 
Mharbh iad mo chrodh mdr gu feolach, 
S mo chaoraich gheala ga 'n rosdadh. ' 

Ho gur mise 'th' air mo chlaoidheadh 

Mu Mhac-Dhonnachaidh Ghlinne-Faochain; 

Tha gach fear 'san tir s' ga d' chaoineadh 

inali sa bhos mu Inbhir-Aora, 

Mnathan 'sa bhasraich 's am fait sgaoilte. 

Ho gur mi tha air mo mhilleadh, 
Mu mharcaich' nan srian 's nam pillein 
Thuit 'sa chaonnaig le 'chuid ghillean, 
Ihug Mac-Cailein Mor an linn' air, 
S leig e 'n sgriob ud air a chinrieadh. 



CLAN NT U.KAH.. 93 



'Se Caimbeulaeh a bha am Fear 
Faochuin. A reir coltais 's i a bhean aigo 
a riiin an t-oran. 



Buidheann mo Chridhe Clann- 
Ualraig. 

Oran le te a mhuinntir Lochabair d'a 
leannan, Fear Achaluachrach. 



Buidheann mo chridhe Clann-Ualraig ; 

Bhei rea< lh iad suas na h-iomainean. 

Bhehvadh ia.l cnulh dh na buailtean 

'S chuireadh iad sluagh bho chinneachadh. 

'S olc a fhuair sinn crodh nain baran, 
H.Mlaitih bheag' nam briogui< rln-ala: 
Cha b' iad a b' urrainn air an fhalachd, 
Ach fir Strath- Eireann 's Strath- Nan -ainn. 

'S olc a fhuair sinn crodh nan R6sach, 
Is Clann-Chatain air an torachd, 
Baran liath na coise breoite; 
'S air mo dhaoine s' rinn iad feolach. 

'S a Chr6-chlach am Braigh Srath-Eireann, 
Oidhche dhorch' air nach bu leir dhaibh, 
'Cur nan saighdean ait a cheile, 
Thuit mo leannan 's deich fir threuna. 

Nuair a shaoil learn 'bhi gu uasal 
Am bhean-taighe Achaluachrach, 
'S ami a tha mi gu bochd, suarach 
'Bleoghann a chruidh 'feadh a bhuachair. 

Chaidh Fear Achaluachrach a thogail 
creiche bho na Rosaich mu 'n bhliadona 
1670. Thug e leis a chreach, ach chaidh 
buidheannde Chlann-an-T6isich na'dheidh. 



94 ORAN. 

Mharbh iad e agus thug iad an crodh air 
ais a chum nan Rosach. Bha Iain Beag 
Mac-Anndra maille ris na Tuisich. Is e a 
thilg an t-saighead leis an do thuit Fear 
Achaluachrach. 



Oran 

Le Mac-Philip, fear-brataich Mhic-Ic-Iain, 
air dhaibh a bhith a cur air gu 'n do thill e 
bho fheachd air comhairle na mnatha. 

LUINNEAG. 

Hilinn o ho ro bha ho u ho, 
Hilinn o 's mi falbh leatha, 
Hilinn o u i o u, 
Hubh o 's mi falbh leatha. 

'S mis' a rinn an cruaidh thilleadh 
An taobh s' a dh' innein a cheathaich; 
Thainig deoir air mo shuilean 
Agus tuchadh nam labhairt. 

Thainig deoir air mo shuilean 
Agus tuchadh na m' labhairt, 
Nuair a thog iad mar sgeul orm 
Gu 'n do gheill mi do mhnathaibh. 

Ach cha deanainn fein geilleadh 
Do dh-aon te tha fo 'n adhar, 

Ged bu nighean do 'n rlgh i, 
'S tri rioghachdan leatha. 

Gu 'm b' e 'n cleachdadh bu dual dhuinu 
A bhith cruadalach, fearail. 

Gun bhith gealtach no sgathach 
'Dhol an lathair na carraid. 



HO*] OHUNin OMB 95 

Mort Ghlinne-Comhann. 



iNGHUa M 1C AI.A9DAIR RUA1IMI. 

'S mi am >lnii<lh" air a rliimean, 
Chuidh inn li-ir-iim an -! 
Is mi aim mhar an trutain air in" ili;i 

Tha mi 'coimhead a tfhliiine, 
K:ir am I/ aighearnch sinnr, 
(ius an il' uom oirnn an fhine 'a robh 'n 

fhailinn. 

Rinn na Duibhnich oirnn leadairt, 
I'.li.-i 'n flmil nasal ^a 'luagail, 
! S 1-lia Gleann-Liobhann na sheasamh mar 
cheannard. 

Ach nam b' ionnan d' ur macnus 
'S nuair bha mise n' ur taice, 
Naile rochadh iad dhachaidh na 'n dcann- 
ruith. 

Bhiodh Mac-Fhilip le 'bhrataich 
Air tus an fhine neo-ghealtaich, 
Ged a fhuair iad an nasgadh le ainneart. 

A Mhic-Eanruig nam feadan, 
'S trie a bha mi 's tu beadradh 
Leis a mhuinntir a ghreas do 'n taigh- 
.sliamhraidh. 

Bha Clann Iain nan gadhar, 
'Rinn na h-uaislean a thadhal, 
'S iad ga 'n riasladh le cuthach gun 
chairdeas. 

Dh' fliag sibh marcaich' 'n eich uaibhrich, 
Reubt' air righe nan ruadh-bhoc, 
Ann an sneachda trom fuar nam beann 
arda. 



96 MAC-NEACHDAINN AN DUIN. 

Dh' fhag sibh laraichean dubha 
Far am b' abhaist duibh suidhe 
'N coraunn luchd an fhuilt-bhuidhe, chais, 
amlaich. 

'Fhir Bhail'-Fhearna nam badan, 
Bu cheann-feadhn' thu air brataich, 
Is chaidh smuid 'chur ri t' aitreabh na 
'smalaibh. 

Bha do chomh-brathair guailte, 
Deagh fhear Baile nam Fuaran, 
Learn is goirt e, 'san uair air dhroch caradh. 

Ach ma 's deonach le 'r Righ e, 
Bidh la eile ga 'dhiol sin, 
Agus maighdeanan liobhte cur cheann diu. 

Bidh na Tuirc air an dathadh, 
'S bidh righ Uilleam na 'laighe, 
'S bidh cuird mhor air an amhaich dhe '11 
antoil. 

B' e mo rogha sgeul eibhiiis, 
Moch Di-luain is mi 'g eirigh, 
Gun robh againn righ Seumas 's na Frang- 
aich. 

Chiteadh iomain ball achaidh 
Air fir mheallt' nam balg craicinn, 
'Loisg ar n-arbhar 's ar n-aitreabh 'sa 
gheamhradh. 

Mac-Neachdainn an Duin. 

Tha an oidhche 'nochd fuar, 

'S och, mo thruaighe! gur fad i; 

Ged tha each na 'n sior shuain, 
'S beag mo luaidh-sa air cadal. 

Cha 'n e giorrad mo ruim, 

'S cha 'n e cuingead mo leapa, 



MAC-NEACHDAINN \ 97 

Arli fear 6g a chuil duinn 
'Chuir an truim' so air m' aigneadh. 

(iu 'n do bhruadair mi 'n raoir, 

Thu>', a ir|i:mil, a bhith agam 
Ann an leaba chaoin, mhin, 
Is tu slnt' aim am ghlacaibh. 

Ach nuair thionndaidh mi 'nuim 
Bha do rum-sa fuar, falamh; 

Thainig snigh' air mo shuil, 

'S b' fhad', a ruin, thu d m' shealladh. 

'Dheagh Mhic-Neachdainn o 'n Dun 

Is o thur nan ard bhaideal, 
B' fhad' a dh' aithnichinn do chul 

'Direadh stuc agus chreachann, 

Le do ghille 's le d' chu, 

'S le d' cheum luthar mar ghaisgeach, 
'S le do chuilbheir caol, ur, 

'S e nach diulbadh dhuit sradag. 

'S math thig boineid ghorm, ur 
Air do chul boidheach, dathte, 

J S math thig dag dhuit is sgiath, 

'S claidheabh giar, guineach, sgaiteach. 

Learn bu mhlllse do phog 

Na mil shoghail nam beachan; 

Is na ubhlan nan craobh 

Gu 'm bu chaoine learn t' anail. 

'N cuala sibhse bean riamh 

'Chaill a ciall mu ceud leannan; 
Mur a h-innis mi breu 



"lit 



'S i ini-fein an diu 'bhean ud. 

'S iomadh bat' agus long 

Tha le fonn a dol thairis 
Eadar Eirinn an t-s!6igh 

'S duthaich bh6idheach Mhic-Cailein. 



98 MAC-NEACHEAINN AN DUIN. 

Nam biodh fios aig mo ghradh 

Mar a tha mi ga 'acain, 
Bhiodh e 'nail, tha mi 'n duil, 

An gearr uine gu m' fhaicinn. 

'The 'thug bhuamsa m' fhear fein, 
'S a chuir creuchdan fo m' aisnibh, 

'Chaoidh nior fhaicear ort breid 
Latha feille no clachain. 

Is nior fhaicear do chlann 

Dol do theampull a bhaistidh; 

Ach ga 'n cur anns an uaigh, 

'S tu bhith buan dheth gun mhac leat. 

Biodh leac shleamhainn ri d' bhonn, 
'S talamh tolltach fo d' chasaibh, 

'S boinne snighe fliuch, iuar 

Tigh'nn mu bhruachaibh do leapa. 

Mur a bhith do dhroch bheus 
B' oil learn fein sud a thachairt; 

Oir, ged 's cruaidh e ri radh, 

'S i 'n aon mhathair a bh' againn. 

Tha an oidhche 'nochd fuar, 

'S och, mo thruaighe ! gur fad i; 

Ged tha each na '11 sior shuain 
'S beag mo luaidh-sa air cadal. 



Bha triuir nighean aig Sir Seumas Caim- 
beul, triath "Airdchonaghlais. Bha Iain 
Mac-Neachdainn an Dundaraimh a dol a 
phosadh na te a b' oige. Chuireadh an 
daorach 's an dallanach air air latha na 
bainnse agus phosadh e ris an nighinn bu 
shine. Thug e leis dhachaidh i, agus bha 
mac aige rithe. Goirid an deidh do 'n 
mhac so tighinn theich e do dh-Eirinn leis 
an te a bha e 'g iarraidh a phosadh. Is 



NA GILLEAN til. \l:M\Ii:il. 99 

ami an sin a rinn a bhean aige 'n t !.m to, 

an ilt'-idli d> M liar- NYarhdaiim a 
plios Sir Seunms Mac-a-Leit h i. 
IMiraraidi a piutliar ^u ^rainril le ruith 
air fnllh It: Mac-Nearlidainn ; arh i inn N- 
uiiK'inh maslach an uair a thug i Mac- 
Neachdainn bho a piuthair, agus cha b' 
iongantach leinn ^v<l a t'liu.-iii- i aolihar air 
deoir. B' fhearr dhi gu nior a droch ruin- 
tean a chur fo cois na 'n cur mar ghuiilh- 
eachan na 'h-oran. 



Tha na Gillean Grinn fo 'n 
Armaibh. 

Oran do Niall Caimbeul, fear Dhun- 
Stathinnis, le Seumas Caimbeul, an I- 
Cbaluim-Chille. 

LUINNEAG. 

Tha na gillean grinn fo 'n armaibh, 
'S gur b6idheach learn fhin 
'Thig an t-aodach dearg dhaibh. 

Biomaid sunndach, eutrom, 
Seinneamaid gu h-4ibhinn 
Cliu an fhiurain ghleusda 

Dh' am beus a bhith ri armachd. 

'S e mo run-sa marcaich', 
Nan each cruitheach tart'rach; 
Ni thu 'n t-6r a sgapadh 
Anns na bailtean margaidh. 

Nuair rachadh tu 'mharcachd 
A' d' dhiollaid mar chleachd thu, 
B' e do mhiann 's do thaitneas 
Each aigeannach, meanmnach. 

'Righ, gu 'm meal thu 'n oighreachd 
A fhuair thu mar staoileadh 



100 GUIDHE A GHEOCAIRE. 

Dun-Stathinnis chaoimhneil 
Ann am boinn neo-chearbaich. 

Do shuil mar an dearcan, 
'S do dheud mar a chailce; 
'S i do cheile leapa 

'Fhuair am mairist' ainmeil. 

Do chridhe mar dhaoimean, 
No mar reul 'san oidhche, 
No mar ghrein gu caoimhneil 
A boillsgeadh 'san anmoch. 

'S e mo dhochas cridh'-sa 
Gu 'n dean t' oighre clnntinn; 
B' aighearach learn fhiri sud 
'S leis na ni ort leanmhuinn. 



Tha cuid a seinn na luinnig mar so: 

Tha na gillean grinn 

Fo 'n cuid armachd, 
'S gur boidheach learn fhin 

"Thig an t-aodach dearg dhaibh. 



Guidhe a Gheocaire. 

Nam faighinn-sa m' iarrtas, 

B' e mo mhiann air an uair so 
Cruachan-Beann 'bhith na 'ghruthaim 

Is Loch-Odha na uachdar, 
Is gach gleanii a tha lamh-ris 

Bhith Ian blath bhainne buaile. 
Cha bhiodh curam gum batht' sinn 

Nam bu bhlathach bu chuan duinn. 
O, b' eibhinn an t-aran 
Is straic thairis de 'n im air ! 

Bhiodh taoibh dhionach a' m' bhata 

De bhuntata math suaite; 
Druim direach de dh-aran, 

Is rol mharag mu 'n cuairt air; 



ORAN MOLAIDH. 101 

lihindh ;i toUihi de chabhmidi, 

'S bhiodh an dram 'dol mu'n cuairt iimt'; 
\S mi #un iomaireadh gu laidir, 
Is raitnh ohais' air a gualuiini. 
O, b' &bhinn an t-aran, 
Is straic thairis de 'n \m air ! 



Oran Molaidh 

Do Mhairi nighean Alasdair Dhochan- 
fhasaidh. 

LE ALASDAIR DOMHNALLACH *SA CHEAPAICH. 

Air dh6mhsa bhith 'm aonar 

Troimh aonach nam beann, 
Gu 'n gleus mi na teudan 

'S gun t^ dhiu air chall, 
Gu seinn mar bu mhiann learn 

'Chur rian air gach rann 
Do nigh'n duinn a chuil shniomhain 

So shios anns a ghleann. 

'S Ban-Chamaronach chinnteach 

An ribhinn ghlan og, 
Dhe 'n fhine cho rioghail 

'S a chinn 'san Roinn-Eorp'. 
Gu 'm b' ainmeil na 'n tim iad 

Ri 'n Inns anns gach seol; 
'S math 'sheas iad Sir E6ghan, 

Lamh theom' air cheann s!6igh. 

Gur gile mo chaileag 

Na canach nam bruach; 
Na cobhar na mara 

Air bharraibh nan stuadh; 
Na sneachda nan speuran, 

A thearnas na 'luaths 
Bho charbad nan ardaibh, 

Le aithne gaoith tuath. 



102 ORAN MOLAIDH. 

Mar 'n oiteag chiuin thlathail 

Bho gharadh nam flur, 
Tha 'h-anail bhc> poraibh 

'Toirt comhraidh gu sunnd; 
'S tha meall-shuilean modhar 

Ga 'seoladh le tur, 
Gu imeachd na raidean 

'Thug airde d'a cliu. 

Mar 'n ros 'nuair a 's aill' e 

Fo bharcaibh nam braon, 
Tha ur-chruth na h-6ighe 

Thug corr air gach aon. 
'S binne i learn na 'n smeorach, 

'S a 6g-mhadainn chaoin, 
An tus a mhios' cheitein 

Air gheugaibh nan craobh. 

Tha 'cuailein mu 'guaillibh 

'N a dhualagaibh dluth, 
Gu sniomhanach, boidheach 

Ga 'comhdach mar chrun, 
Na 'chamagaibh riomhach, 

Ro ghrinn fo 'cir-chuil, 
Gu cuachagach, fainneach 

Mu bhraighe mo ruin. 

Is binne na teudan 

Guth reidh na h-oigh' mhald': 
B'e m' aiteas is m' eibhneas 

Bhith 'g eisdeachd ri m' ghradh, 
Nuair 'ghleusadh i 'duanag 

Am buaile nam ba; 
Laoigh 6ga mu 'n cuairt d' i, 

'S a chuach 's i fo chraic. 

Ge b' e gheibh air laimh 
An deas ailleag ghlan, ur, 

Thig caoimhneas gu 'fhardaich 
'Bheir dha-san gach muirn. 



Xuair 'ni 'liln-;ui uusal 
A blmaimarlid lo cliu, 

Guill liiul Mil laithrali 
'S na thar i: uirr' iul. 

Cumha 

Do (Jhilleasbuig Caimbeul, larla K.ur,. 
Ghaiclheal, a chaidh a dhith dieannadh an 

I Miin-idcaiin 'sa bhliadhna 1685. 

LEIS AN AOS-DANA, MAC-ITHICH. 

Tha sgeul agam, 's cha chuis ghaire, 

Dhuibh ri 'innseadh; 
Gu 'n d' chuircadh ceann-taic nan Gaidheal 

An staid iosal. 

Co 'chumas c6ir ris an anfhann, 

'S e na 'chruadhaig ? 
No 'chumas casg air gach anaghnath 

'Tha teachd nuadh oirnn ? 

Co 'chumas c6ir ris an eaglais ? 

l)h' fhas i dorcha; 
No 'chumas a suas luchd-teagaisg 

Ris na borbaibh ? 

Co 'chumas an creideamh catharr' 

Suas gu treorach ? 
'S nach d' fhuair Gilleasbuig cead eisd- 

An taic corach. [eachd. 

Co 'churuas taigheadas greadhnach 

Gu buan, faoilidh ? 
'S nach taghail an t-Iarla Duibhneach 

'S an Dun-Aorach. 

Roghainn nan Albannach uile, 

De 'n ard fhine ! 
'Dhaoine, nam biodh speis de dhuine, 

'S beud a mhilleadh. 



104 CUMHA. 

larla duaismhor Earraghaidheal, 

Garg an leoghann ! 
Bu mhor'an cridhe 'dh' fhearaibh Alba 

'Fhuil a dhortadh. 

'Dhaoine, ged a fhuair sibh aite 

Os cionn rioghachd, 
'S olc a chuir sibh gliocas Alba 

Gu surd tnillteach. 

Ged a strac sibh coir gun cheartas 

'N taic bhur mioruin, 
Theagamh gu 'n dig la nach fhasa 

Dhuibh d' a dhioladh. 

Mo thruaighe 'n nochd do luchd-lean- 
'S faoin an seasamh ! [mhuinn. 

Tha gach duine 'gabhail geill dhiu, 
Dh' eug Gilleasbuig. 

Dh' fhalbh an tuigse, dh' fhalbh an aithne, 

Dh' fhalbh an ceannsal, 
Dh' fhalbh an crann dligheach, treun tal- 

Dh' fhalbh an ceann math. [mhaidh. 

Beannachd le t' anam am Paras, 

'S fiach do chuimhne : 
Gu 'n togadh Dia suas bhur n-alach, 

A dhream Dhuibhneach. 

Dream bheadarach, bhuadhach, bhaghach, 

Mheadhrach, mhuirneach, 
A labhradh gu foistinneach, fior ghlic, 

Brigh gach cuise. 

Sud a chlann a's uaisle fine, 

Na trein urrant'; 
Reidh-bheartach an iul 's an aithne, 

'Chlann ud uile. 



01 MHA. 105 

Ge b' e dh' aithriHeas an neanuchaa 

Le mi. in chuimliiir, 

Co *8 m6 tuigh' an dhi iiim talmliuiiiii 

Na Claim I hiil.hiir '.' 

Hlath a illi' fhas u^ noun j_'arh fine, 
(inidiuli gun ghainne; 

i ceille, cleir , agus sgoile 
An leibhidh uile. 

'S iomadh leoglmnn, is triath duineil, 

Is ceann buidhne 
I).- i. t-!i>H-i,,l larlail a shliochd Dhiarmaid 

Mine O' Duibhne. 

Bho Dhiarmaid a thainig sibh uile, 

Sean am fine ! 
Clann a b' fhearr a b' fhiach am moladh 

A chuala sinne. 

'S iomadh cridhe bras 'tha br6nach, 

Rosg tha deurach, 
Luchd-oifig 's am bas ri bualadh, 

Tha 'n creach deante. 

'S iomadh brugh soluis fo thursa, 

Air dreach meirgte; 
'S mnai ghreannta gun ghean, gun ghaire, 

'S cridh' fo throma chradh. 

Bhasaich luchd-ciuil gu buileach, 

Co 'ni 'm farraid ? 
Cha 'n fheil stath dhuinn bhi ri foras, 

Chaidh 'n taom tharainn. 

'S fuathasach a ghaoth so 'thainig, 

Ghluais i 'n fhiubhaidh, 
'S ruaig i na h-eoin le stoirm ghabhaidh 

Bho 'n choill dhumhail. 



106 CUMHA. 

Ach tillidh na h-eoin uiseil, aillidh, 

D' an coill chaomhail. 
Gu 'n togadh Dia 'suas bhur n-aireamh 

An staid naomha. 

Is cruaidh an cas seoid 'bu phailte 

'Shearg' gun chionta : 
Cha d' fhuaradh abhar n' ur n-aghaidh 

Ach meud bhur tuigse. 

Thainig braghadh oirbh gun fhios duibh; 

Learn is duilich ; 
Ma dh' fhalbhas a' chlann so buileach, 

'S mairg a dh' fhuirich. 

Cuiribh-s' bhur dochas 'san Ard-Righ, 

A chlann cheillidh; 
'S e sud am Britheamh gun fhallsa, 

Nach dean eucoir. 

An Ti 'chruthaich sibh an toiseach 

An staid cheutaich, 
Tha E fhathast dhuibh cho grasmhor 

'S a bha 'cheud uair. 

'S iomad marcaich luthmhor, laidir, 

Thuit gu h-iosal, 
'S a dh' eirich gu socair, sabhailt 

Suas na 'dhiollaid. 

Mar stiuir Maois a mhor-shluagh lionmhor, 

'S iad 'n an eiginn, 
A mhac-samhuil tarladh dhuibhse 

Ri uair feuma. 

Ri uair feuma tha Dia neartmhor, 

Ceann gach cuise, 
A dheanamh d' ur naimhdean treuna 

Cairdean ciuine. 



CUMHA. 107 

Cumha d'a Brathair le Nighinn 
Oig. 

'S ann mu 'n taca so 'n d6 
'Bu bhochd, airsnealach m' fheura, 
Is mi smaointinn air beus do bheoil. 

'S e mac Cholla nan euchd 
'Rinn do bhualadh, mo bheud ! 
Dh' fhag sin mise ri m' r6 fo leon. 

Ann an ciste chaoil, theann, 
Tha thu 'd laighe gun srann, 
Is gun socair fo d' cheann ach b6rd. 

Corp bu ghil' thu nan cnaimh 
Fo do l&ne chaoil, bhain, 
Is thu 'd laigh' air an traigh gun treoir. 

Slios mar eala nan tonn, 
Is cul fainneach deas, donn; 
'S bu tu 'n t-6g a bha connar coir. 

Nuair a chunnaic mi fein, 
Fuil do chridhe 's do chleibh, 
Chaidh am pudhar air ghleus am fheoil. 

Cul an righe so thall 
Bha 'n sar ghaisgeach air chall; 
Fear an aignidh gun fheall, gun gh6. 

'Tigh'nn bho cheardaich a ghuail, 
Bu ghlan rudhadh do ghruaidh, 
Mar an t-ubhall air uachdar meoir. 

'S i do chas a bha luath, 
'S i do lamh a bha cruaidh, 
Nuair a thachradh tu 'n ruaig no 'n t6ir. 

'S i do ghuala 'bha treun 
Ann an carraid no 'n streup; 
Bu tu marbhaich' an fheidh 's an coin. 



108 CUMHA. 

Bu tu marbhaich' bhruic ruaidh 

'Thig bho 'n fhi reach so shuas, 

Is a choilich nuair ghluaist' an t-6rd. 

Bu tu marbhaich' bhric bhain 
'Thig bho 'n aigeal air snamh, 
Nuair a ghlacadh tu 'n crann a' d' dhorn. 

Cha robh filidheachd cainnt, 
Cha robh luth-chleas no danns', [rois. 
Nach do dh-ionnsaich thu 'n camp Mhont- 

C'ait an robh e fo 'n ghrein 
Aon mhac gobha b' fhearr beus 
Na mo bhrathair deas, treubhach, og ? 

Bha thu ceanalta, suairc, 
Ann an comhdhail an t-sluaigh; 
Gheibhteadh t' fhuran is t' uaisle 's t' eol. 

Leat bu mhiannach rum druidt' 
Is daoine uaisle mar-riut, 
An am tarruinn ri uchd an oil. 

'S tu nach sealladh gu crlon 
Air a bheagan a dhiol 
Nuair a tharladh am fion a' d' dhorn. 

Bha thu cairdeach, a ruin, 
Do dheagh oighre Dhun-tuilm, 
Ceann nan gaisgeach bu chliuiteach doigh. 

Bha thu cairdeach da uair 
Do Shiol Torcuill mu thuath; 
Sud na fearaibh a fhuair an leon. 

'Nis bho 'n thachair dhomh fein, 
Bhith gun bhrathair a' d' dheidh, 
B' fhearr gu 'n greasadh Mac De mi 'd lorg. 



ORAN OAOII 109 

Oran Gaoil. 

LUIN N 

Bu chaomh learn bhith mireadh, bhith 

mireadh, bhith mireadh, 
Bu chaomh learn bhith mi read h ri nigh- 
inn ghlain, big. 
Bu chaomh learn bhith mireadh ri 'taobh 

mar a shirinn; 

'S mo ghaol air a tiomachd 'n am eireadh 
a poig. 

Bidh sinne gu sp&seil an caidreabh a 

cheile, 
A laighe 's ag 6irigh an deidh a bhith 

p6sd'; 
Gun churam fo 'n ghrein oirnn ach aigh- 

earach, eibhinn, 

'S gach ni a bhios feumail gun eis air ar 
b6rd. 

Bidh tusa gach latha 'cur surd feadh an 

taighe, 
'S bidh rnise gu h-ealanta a gleidheadh 

dhuit 16in; 
Thig fiadh as an fhireach is breac as an 

linne; 

'S nuair chi thu mi tilleadh gur geanail 
do she61. 

Bho 'n tha mi na m' chabhaig 's nach faod 

mi bhith fanachd, 
Thig lamh rium, mo chaileag, 's gu 'm 

faigh mi do phog. 
Ma 's mise do leannan na bi 'ga mo 

mhealladh, 
No idir ri fanaid, 's mo chion ort cho m6r. 

Nis innis an la dhomh; cha 'n fhaigh thu 

d m' lamhan; 

Nach faic thu mar tha mi a ghnath air 
do th6ir. 



110 CAILINN NA BUAILE. 

Da sheachdain bho maireach; 'n e sin tha 

thu 'graitinn ? 

Mo bheannachd gu brath ort, the 's aille 
'tha beo. 



Cailinn na Buaile. 

? S ann thall thar na h-abhunn a chunna mi 

aiteal 
De 'n ribhinn a's maisich' a bha mi na 

'coir; 
Bha dealradh na h-ainnir mar reulta na 

maidne; 

'S bu taitneach learn labhairt is binneas 
a beoil. 

LUINNEAG. 

Cha 'n ioghnadh na gillean, na gillean, na 

gillean, 
Cha 'n ioghnadh na gillean bhith sireadh 

do phoig; 
Cha 'n ioghnadh na gillean bhith 'n t6ir air 

an nighinn, 

'S a gruaidh mar an t-siris 's a bilean 
mar r6s. 

Tha moran de dhaoine 'sa chearn so de 'n 

t-saoghal, 
'S nam faigheadh iad caoraich, crodh- 

laoigh, agus st6r, 
Nach iarradh a chruinneag 'tha meachair 

is cuimir; 

Gum foghnadh leo dubh chaille bhrucach 
an sgleo. 

Ged bhiodh i na 'leine mar bhios i ag eirigh, 
Gum b' annsa learn fein an te cheutach, 

ghlan, choir; 
'S i 'thogadh mo chridhe, 's cha chlarsach 

no fiodhull, 

'S cha 'n aicheinn nach sirinn 'bhith 
'ruigheachd a p6ig. 



COMHRADH. 



Ill 



Tha 'slios mar an eala, tha 'cneas mar an 

canach, 
Tha 'gluasad mar 'a ainneamh n fhaigh- 

inn an oigh. 
Gur siobhalta, stuama, deas chailinn na 

buaile, 

A siubhal le 'cuachan air uachdar an 
fheoir. 

'S e 'n s61as a's aito bhith timchioll na 

mainnir 
La ceitein 'sa mhaduinn a coimhead na 

h-6igh'; 
Na laoigh 's iad nan cabhaig ag iarraidh 

gu bainne, 

'S a ghruagach og, cheanalt' le cuman fo 
chroic. 

Nuair sheinneadh an &teag 'sa chiiiin 

mhaduinn cheitein, 

Is sme6rach na geige gu h-eibhinn ri ceol, 
Cha chualas 'sa chruinne riamh crun-luath 

cho ullamh, 

'S cho taitneach le duine ri coilleag a 
beoil. 



Comhradh Eadar Nighean agus 
Gille. 

ISE. 

Co theid mar-rium do 'n taigh-fhaire ? 
Co ni sugradh learn ris a ghealaich ? 
Oigfhir aoibheil a bhroillich sholuis, 
Thachair sinn anns a choille dharaich. 

Faill il 6 agus ho ro eile, 
Faill il 6 agus ho ro eile, 
Faill il 6 agus ho ro eile; 
Hoirinn 6 is tu m' anam 's m' eudail. 



112 TAIGH-TARLAIDH NAN UAISLEAN. 
ESAN. 

B' fhearr learn fhin na bo laoigh is gamhn- 

ach, 

'S na tha chnodhan an deidh na samhna, 
Gumbithinn fhln is mo chruinneag ghreann- 

mhor 
'M badan coille gun duine teann oirnri. 

ISE. 

B' fhearr learn fhln na coig fichead peigh- 

inn, 

'S Ian rno chroige de 'n or a 's buidhe, 
Gum bithinn fhin agus gradh mo chridhe 
'N gleannan caoin 's sinn air gaol a bruidh- 

inn. 

ESAN. 

Nis a dhaoine tha Anna 'm ghlacaibh, 
Nighean fhaoilidh nan gruaidhe dathte; 
Gabhaibh Albainn is Eirinn 's Sasunn, 
'S leigibh leamsa leis na bheil agam. 



Taigh-tarlaidh nan Uaislean. 

Beir soraidh no dha 
Gu taigh tarlaidh nan uaislean; 
Far bheil an aon nighean, 
Is tri fir an luaidh rith'. 

O hug eile, o hi ri ri ri, 

O hi ri a hu, o hug eile no ha o ho ro. 

Far bheil an aon nighean, 
Is tri fir an luaidh rith': 
Rob donn an fhuilt channaich, 
Gaol mhala gun ghruaman; 

Is Alasdair fearail 
A's ceanalta gluasad. 



K'KUAM. 113 

Is Donoaobadb an gullun, 
( ) lihaile nam fuaran. 

'Roib, stad is bi ceillulh, 
Is 6isd ri mo dhuanaig. 

Mo chomhairle dhian dhuit, 

'S iiiur t'liiach i cuir bhuaib i; 

Leig dhiot an te ghreannach, 
'S glac bean a chuil dualaich. 

Te 'chumadh do le"ine, 

'S bu cheutaiche dh' fhuaisjheadh; 

A dh' eireadh 'sa mhaduinn 
'S a ghlacadh a bhuarach. 

Te 'chumadh a teanga, 

'S nach teannadh ri buaireas. 

'S fearr bothan an t-sugraidh 
Na luchairt a bhruaillein. 



lorram. 

'S truagh nach robh mi, hu il ho ro, 
'N riochd na h-eala, ho im o, 
No 'n riochd faoileig, hu il ho ro, 
Chrln na mara, e cho ri no. 

No 'n riochd faoileig chrin mara; 
Shnamhainn an caol 's rachainn thairis. 

Ruiginn am ball 'bheil am fear ud; 
M' aighear, m' eibhneas, 's mo cheud 
leannan. 

Sioban nam beann a dol tharrainn, 

'S deathach nan stuc ga 'r sior dhalladh. 



114 TAIGH-AN-DROMA. 

Banais an nochd 'sa Chill Uachdraich; 
'S nam bithinn ann dheanainn fuadach. 

Nam biodh te eil' ann 'bhiodht' a luaidh 

riut, 
Sgathainn bun is barr a cuailein. 

T)h' eireadh mo shron aird' na stuadhach, 
'8 dh' fhalbhadh m' anail na 'ceo uaine. 

'S cruaidh an sgeul an diugh a fhuair mi; 
Thug Clann-Neill druim a chuain orr'. 

Chaidh iad fodha anns an fhuaradh; 
Luchd nan leadan troma, dualach. 

Luchd nan seol ard 's nan long luaineach; 
Fir nach meathadh ri uchd cruadail. 



Taigh-an-Droma. 

Rannan le drobhair a bha diombach 
airson na bha aige ri 'phaigheadh an 
Taigh-an-Droma. 

LUINNEAG. 

'S i mo dhuthaich 'tha 'bigh'nn air m' aire, 
'S i mo dhuthaich 'tha 'tigh'nn air m' aire, 
'S i mo dhuthaich 'tha 'tigh'nn air m' aire, 
An t-Eilein Muileach 'tha lurach, beann- 
ach. 

Taigh-an-Droma gun dean mi 'fhagail, 
'S cha bu chruaidh learn e bhith na fhasach; 
Fhuair mi feoil ann 's cha ghearradh sabh i, 
'S cha dugadh m' fhiaclan mir as a chaise. 

Nuair a chaidh mi staigh do 'n t-seombar, 

Bha na trinnseirean ann an ordagh, 

Is bha brot ann gun ghraine feola; 

'S air learn fhin gum bu phris dha grota. 



ORAN -I II. I . 115 

Nnair a rhaidli air gairm L^II riiniita- 
Clia rtiMi ajj-ain Imiin air^id innt liaidh; 
Tlmg mi not <lh'i '> lui n.hor mo sln'iil innt', 
'S cha do thill thugani ach aon chrun d'i. 

'S e 'n t-Eilein Muileach an t-Eilein agh- 

mhor, 

An t-Eilein ciatach mu 'n iadh an saile; 
'S beag an t-ionghnadh gach ni a dh' fhas 

ann, 
Gheibhteadh biadh ann 's cha 'n iarrteadh 

paigheadh. 



Oran Seilge. 



LE PARA MOR CAIMBEUL. 

Bheir sinn 'san t-samhradh am monadh 
oirnn 

'S theid sinn do 'n ghleann againn fhln, 
'S tillidh sinn dachaidh 'sa gheamhradh 

A chumail nam Frangach o'n tlr. 

'S ann againn tha 'n gleann maiseach 
fuaraidh, 

'S cha 'n fheil cho fior uaigneach 'san tlr, 
Cha 'n fhaicear dum' idir ach buachaill', 

'S na bodaich bhios cuartach' na frith'. 

Gheibh sinn ann eilid air uairibh, 

Is bheir sinn daimh ruadh as an fhrith; 

Gheibh sinn ann greidh air gach fuaran, 
Is pailteas ri chuallach de nl. 

Gheibh sinn ann gobhair is caoraich, 

'S bidh againn crodh-laoigh air na glinn, 

Ga 'in bleoghann le nionagan guamach, 
A's binne na chuach an guth cinn. 



116 ORAN SEILGE. 

Gheibh sinn arm cnothan is caoran, 
Is gheibh sinn ann braonain gu leoir, 

Is dearcagRii-fithich air fraoch-bheinn, 
'S cha deid sinn 'n traigh mhaoraich ri 
'r be6. 

Gheibh sinn ann bradanan tarra-gheal, 
A thig oirnn o 'n fhairge na 'n steall: 

Le slataibh 's le morghaibh ga 'n ruagadh; 
'S bu toigh le daoin'-uaisle bhith aim. 

'S coma leinn cur agus cliathadh, 

'S cha treabh sinn am bliadhna le crann; 

'S arm bhios sinn 'sa mhaduinn ag iasgach, 
'S mu fheasgar a fiadhach nam beann. 

Ged nach fheil sguab anns an t-sabhal, 
No caora. no gobhar, no meann, 

'S ged nach fheil bo ann ri 'bleoghann, 
Bidh duil ri sar chobhair nam beann. 

Nuair thig na gillean mu anmoch, 
'S a leagas iad eallachan mu seach, 

Cha chluinnear guth aca de sheanachas 
Ach rrar a shealg iad an damh. 

Am fac thu mar thill an cu ruadh e ? 

Am fac thu mar bhuail e 'n cu glas ? 
Thilg e a ladhran a suas air 

Cho ealamh 'sa bhuaileadh an t-srad. 

Nam faiceadh tu mis' agus Sinteag 
Air comhnard na frithe so shios, 

Gun duine, gun ghunna, na 'r coir ann; 
Gun ni gu ar comhnadh ach sgian. 

Cha dean mi faoin ghleadhraich no bosd 
aim', 

Chaidh mise na chroicean gu dian, 
'S chaidh ise gu h-ealamh na sgornan 

Mun d' fhuaradh leinn seol air 'chur sios. 



OBAN. 117 

Oran 

Do illi Ala-ilair Domhnallach, Ban I na 
Ceapaich, le Mr. Raoimll Mae-Gillebhrath, 
sagart Arisaig. 

LUINNEAO. 

It-inn arinn u horo, 
Iriini ariiiu u horo, 
Irinn arinn u horo, 
Gu 'n togainn fonn gu h-aighearach. 

Sorraidh bhuamsa thun a bhaird, 
Triath nan fonn a's millse failt', 
A tha shuas 'an tir mo ghraidh, 
Nam chuimhne gnath gu maireannach. 

Tir nan cnoc a's uaine feur, 

Tir tha gorm air dhreach nan speur, 

Tir nan 6g tha fearail treun, 

1 ha caoimhneil, beusach, carantach. 

'S ann 'sa Cheapaich ghrianaich, aird 
'Fhuair mi eolas air a bhard, 
Bhios nam chuimhne beo gu brath 
Gu 'n cairear anns an anart mi. 

Fhuair mi litir 'nuas Di-mairt, 
'G innse dhomh gu 'n robh thu slan, 
'S tu gu binn a seinn nan dan, 
Mar ghnathaich thu na m' latha-sa. 

Shniomh thu dhomhsa ealaidh chaomh, 
Air do chlarsaich cheolmhoir, chaoin, 
Mu na laithean luath a dh' aom 
An tir nan laoch bha aighearach. 

Sheinn thu 6ran milis, reidh, 
Air an fhonn a's boidhche seis, 
Mar na h-eoin a's caoine beus 
Air bharr nan geug 'sa chamhanaich. 



118 ORAN. 

Mar sheimh osag mhaoth nam pone, 
A tha caoineadh feadh nan torn, 
Tha do dhuan a's glaine fonn 
A tuiteam trora air m' aigrne-sa. 



Bho'n a thainig mi gu tuath, 
Taobh an t-sail a's gaireach fuaim, 
Tha mi 'g ionndrainn fear nan duan, 
A dhuisgeadh suas gu aighear mi. 

Bha sinn cairdeach anns gach ait', 

'S braithrean faidhean is na baird; 

Nuair a ghlacaiiin thu air laimh 

Bu chaoimhneil tlath dhomh crathadh dhi. 

Ann a maduinn ait mo 16, 
An am suidhe duinn mu 'n bhord, 
B' eibhinn leamsa fuaim do ghloir 
A seinn nan 6ran caithreamach. 

Nuair a thigeadh tu air chuairt 
Anns a chomhlan cha bhiodh gruaim, 
Gum biodh ceol, is fleagh, is duain 
A fogradh bhuainn gach smalanachd. 

Gum biodh eibhneas anns an Dun 
Nuair a thigeadh fear mo ruin, 
Mar phlath greine fiamh a ghnuis, 
Cho fonnmhor, uiseil, aighearach. 

Bhiodh gach sgeula bh' anns an Fheinn 
Air a h-aithris duinn le d' bheul, 
Anns a Ghaidhlig bhlasda, reidh, 
A labhair treun nan amaibh sin. 

Nuair a theid a choisir cruinn, 
Bidh an comhlan air bheag loinn, 
Mur bi 'm bard a seinn an fhuinn, 
A cumail sunnd gu maduinn ann. 



DUANAG DO MHABD. 119 

Tlmu r a rhrolraidli 'limit ! p 
Iiiiii.-uDi t.il.tiui us deagh bheus; 

Xuaii- !>!ii<>^ fo^hlum aim an t'-is 
liidh t-rolas iviilh run amhani-. 

Fhuair thu, 'bhaird, fior ghradh nan speur, 
Tha d<> nadur slan gun bheud; _ 
1 nut inn an I 'tha j^lan mar -'lirein, 

, beusuch, aigeannaoh. 



Nuair a bhig do reis gu ceann, 
'S bheir thu cul ri tir natn beann, 
B'e mo mhiann duit anns an am 
Thu dhol na d' dheann do flaitheanas. 

An ad dhail thig siol nam fonn, 
A cur failt' ort le deagh loinn; 
Eiridh sunnd ort nach bi trom 
'Sa choisir fhonnmhoir, chaidreamaich. 
March, 1886. 



Duanag do Mhabu. 

LE ALASDAIB DOMHNALLACH, ALASDAIB AN 
RIDGE. 

Fonn : " Come, through the heather" 

LUINNEAG. 

'S e fath mo mhulaid gun d' fhas mi duilich 
Nuair dh' fhag mi buileach an t-aite; 
Gur h-ann mu thuath, taobh thall a chuain, 
'Tha 'n t-eilein 'san d' fhuair mi m' arach. 

Gun d' shil mo shuil aig meud mo thuirs', 
Nuair rinn mi 'n duthaich fhagail. 
Is e 'thug m' abhachd bhuam 's mo shunnd 
Mi chur mo chul ri Mabu. 



DUANAG DO MHABU. 

Ls far an d' araicheadh mi 'n tus 
Bu mhuirneach bha mo chairdean- 
Is fchar gach ait' an d' fhuair mi iu'l 
Gun dug mi run do Mhabu. 

Is beag an t-ioghnadh ged a liath mi 
B largamneach gach la mi. 
Sud an turn a dh' fhag mi cianail, 
Mi thigh'nn riamh a Mabu. 

Ann am leabaidh na mo dhuisg- 
8 mi caoidh na duthch' a dh' fhag mi 
Saoihdh mi gum faic mo shuil 
Orach cnoc is lub tha 'm Mabu. 

Bu trie a choisich mi le surd 
A null gu ceann an t-saite; 
Far am faighteadh mire 's muirn 
Le sunnd aig Drochaid Mhabu. 

Bhiomaid cridheil ann air bhainnsean 
t-am a rmn mi fhagail. 
Gheibhteadh ceol annagus dram 
is danns' air urlar claraidh. 



KK n 6igridh ghrinn sin > 

bhiodh leinn an trath ud ? 

S beag nach fheil gach aon a chlnn diu 
Anns a chill fo 'n fhailein. 

Bho na fhuair iad rathad iarainn, 
Ni mi tnall gun dail ann, 
A shealltuinn na bheil beo de 'n t-siol 
A dh fhag mi shios am Mabu. 

Nise sguiridh mi de m' dhuan 
Oir s ceaird gun bhuaidh a bhardachd; 
Ach gu brath cha doir mi fuath 
-Do n tlr 'san d' fhuair mi m' arach 
Feb. 1901. 



OTOIC I- .!.INN \' i:iii:\n;lli:. 121 

Cnoic is Glinn a' Bhraighe. 

II (ALUM MAC-GILLIOS AM BEAU; I IK 
Mil \K<; Mil. 

Na cnoic is glinn bu bhoidhche leinn, 
'S iad runic is glinn a' Bhraighe, 

'An trie bha sinn ri manran binn 

'S a chomunn ghrinn a b' fhearr leinn. 

Cha 'n fheil ait an diugh fo 'n ghrein 
'S am b' fhearr learn fein mo thamh ann 

Na Braigh'-na-h-aibhne 'measg nan sonn 
'm faighteadh fuinn na Gaidhlig. 

Do bhruachan gorm 's am faighteadh 
spreidh, 

Do ghlacan reidh gun aireamh, 
Mar uachdar thonn, 's an soirbheas trom, 

A' ruith gu bonn nan ard-bheann. 

Gur pailt gach flur a' fas gu dluth 

Air maduinn chubhraidh Mhaigh ann; 

Gach doire beo le ce61 nan ian 

Nuair dh' eireas grian le failt' ann. 

Bidh sruthtiin fluiar de 'n uisge 's glaine 
'Bruchdadh 'mach mu 'rath'dean; 

Bidh crodli is caoraich pailt ri 'm faotainn 
'Feadh nan aodunn arda. 

Gur ceolmhor fonn na h-aibhne learn 
Is sruthain chiuin fo h-aithean. 

Cho fad 'sa shiubhlas i gu cuan 
Cha doir mi fuath do 'n Bhraighe. 

Gur lionmhor fear ag iasgach bradain 

Mu do chladaich bhana; 
Daoin'-uaisle Shasuinn tigh'nn a nail 

Chur seachad samhraidh lamh-riut. 



122 CNOIC IS GLINN A' BHRAIGHE. 

Air gach frolic, bal is banais 
Gu 'm bi caithream gradhach 

Le ceol na fldhle 'dol san ridhle 

'Cosg na tlm mar b' aill leinn. 

'S iomadh fleasgach laidir, grinn 
A chaidh 's na glinn ud arach, 

Is maighdean gle-ghlan, dhireach, 6g, 
Le 'h-aodunn boidheach, narach. 

'S i 'n ainnir dhonn is binne fonn 
A choinnich rium Di-mairt ann, 

'S a thug fo chis gu daingeann mi, 

Mo sholas cridh bhith lamh rith' ! 

Do chomhradh ciuin tha tigh'nn air m' aire 

'Ribhinn bhanail, bhaigheil; 
Gu 'n d' fhuair thu buaidh bho nadar fein 

A chuir mor speis aig each ort. 

Soraidh leis a chomunn rioghail 
Bho 'n is tim dhomh 'm fagail 

Gur tearc ri 'm faotainn feadh an t-saoghail 
An diugh daoin' bheir barr orr'. 




NOTES. I-'* 

NOTES. 

page ft. John Stewart was laird of 
Appin in 159*2. 

DOMHNALL MAC FllloNM.AIIHI AM) (>KAN V\ 
COMHACHAIG. 

p. 10. It H commonly supposed that 
Domhnall Mm- Khioniiluidh was a Mac- 
donald. It is pretty certain, however, that 
he was a MacKillop. There are two 
grounds for this opinion. In the first 
place, tradition affirms that Donald was a 
son of the banner-man of Macdonald of 
Glencoe. It is a well-known fact, however, 
that Glencoe's banner -men were Mac- 
Killops. It is also known that the Mac- 
Killops were poets. In the second place, 
there are MacKillops living who claim to 
be descendants of Donald. His Oran na 
Comhachaig was published by Ranald 
Ma.-.lonald in 1776, and by Gillies in 1786. 
In both of those works he is described 
simply as Donihnall Mac Fhionnlaidh. 

I have divided Oran na Comhachaig into 
two songs, simply because I look upon it 
as two songs mixed together. In Cead 
Deireannach nam Beann, the bard repre- 
sents himself as sitting on a mountain, 
"'S mi 'm shuidh' air sith-bhrugh nam 
beann." But tradition tells us that he 
began to compose Oran na Comhachaig on 
his way back from Taigh-na-fuine to Fer- 
sit. In addressing the Owl he says, "An 
nochd is bronach do leaba." As he was an 
old man he would scarcely be sitting on a 
mountain at night, taking a last view of 
the places in which he used to hunt. The 
old bards understood the art of poetry 
thoroughly, and made all their lines of the 
proper length, as may be seen by reading 



124 NOTES. 



Do "' 



poet woud never hin 
ent measures in the 



. The 



On labhair mi umaibh gu leir, 
Gabhaidh mi-fein dibh mo chead. 

THE MAC-VUIRICHS. 

. 19. The Mac-Vurichs were 



m u 

' My, an Irishman who settled in Scot 
and about the year 1200, and who came 

probably a grandson of Lachlan Mor wft! 
nessed a charter in 1485, and is described 
as arch,poeta, or chief poet. DoS pro 



iron 125 

Italily :i >uii nf tlii- Laehlan, \\a- tin- truth 
in deveenl from Mviireaeh. Xeil Mm-, 
Niall M-.r lii.'ic l.:irliaiiin inliic I )ln .inliliaill, 
waslionialioiit the \ear I .")."( I. Me ua- a 
Mian ot' aliilily. and an excellent (met. He 

Beema to ha\e enjoyed immensely the con- 
tents ( )f llui-y .Moi's horn. Xeil Mac- 
Vnineh, Xiall mac I )ln>mliiiuill nihic Lach- 
ainn iiiliio Xeill Mhoir, was horn probably 
aliiiut li;.')."). He was the fifteenth in 
descent from Muireach. He held as a 
reward for his services as poet and seann- 
achie the farms of Staoiligarry and Drimis- 
dale in South Uist free of rent. He was 
the author of a largre portion of the history 
in the book of Clanranald. He died 
shortly after 1715. He left two sons, 
Donald and Lachlan. Lachlan had a son 
named Neil. Neil received a good educa- 
tion under liis uncle Donald. In obedience 
to the order of Clanranald he gave the Red 
Book to James MacPherson in 1760. He 
had a son named Lachlan, who was born 
in 1741, and died some time after 1800. 

P. 33. When this version of Mort 
Ghlinne-comhann was printed I was not in 
possession of the full version given at p. 95. 

P. 42. I have seen it stated that " Tha 
tasgaidh bhuam an diomhaireachd " was 
composed by Mairi nighean Alasdair 
llu iidh. It is a very fine poem, but it is 
certain that the famous poetess of Harris 
had nothing to do with it. Sir Donald 
Macdonald, 10th of Sleat, married Mary 
Douglas in 1662, by whom he had Donald, 
James, and others. Sir Donald, llth of 
Sleat, Domhnall a Chogaidh, succeeded his 
father in 1695 and died in 1718. As he is 
described in the song as a " ridire " and as 
" Sir Domhnall," it is evident that the 



12< > NOTES. 

s "g. was not composed prior to 1695 
iTon nig j,? Alasdair Ruaidh was born 
m 1590 and died in 1693, aged 103 years 
Iradition says that she was a daughter of 



. 

adn anywhere else. 

h P J 54 Vx7 Neil Macnab w as born at Bay- 
head, Waternish, about 1740. He was 
nmrned and had two sons and two daugh 
if A f T e d l ed a bout 1818. MartainnMor 
lived at Lachasay, near Duntulm. 

n P ' Z 6 ;,T When this version of Captain 

no a tTe P e t VT"? Wa \ PUblished T did n "t 
notice that I had the version given at 

RUAIRIDH RUADH MAC-COINNICH. 

W' 7 ?, Roderick R y MacKenzie was 
born about the year 1755. He married 
Catherine, daughter of Donald Kennedyln 
Kishorn, whose wife, Mary Sao-e was a 
daughter of the Rev. Eneas^age, mSe? 
of Lochcarron. He came to Prince Edward 
Island in 1803 and settled at Pinett?[n 
Belfast. He left Belfast about 1811, and 
went to Nova Scotia. He died near Pug 
wash He left sons and daughters He 
was chieftain of the MacKenzies of Apple 
cross He was the author of several to fgs." 
Calum Ruadh R or y' s brother, died ^at 
Kishorn about the year 1820. 



PLEASE DO NOT REMOVE 
CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET 

UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY 



Sinclair,? Alexander Maclean 

1648 Mactalla nan tur 

S5M3